Loạt luân lưu đầu tiên trong lịch sử
Martyn Kelly nhớ lại lúc đó mình đã ước có một chiếc ghế đẩu để trèo lên như những đứa trẻ khác trên sân để có tầm nhìn tốt hơn. Ông không muốn khoảnh khắc loạt sút luân lưu chính thức đầu tiên trên thế giới bị che khuất bởi đầu của những người xung quanh.
Vào một buổi tối ấm áp ngày 5 tháng 8 năm 1970 tại sân Boothferry Park ở Hull, dàn sao của MU đã kết thúc hiệp phụ với tỷ số hòa 1-1 trước đội bóng hạng hai Hull City trong một trận đấu cúp.
Sáu tuần trước đó, những người ban hành luật bóng đá đã quyết định chấm dứt thời đại tung đồng xu để phân định thắng thua, thay vào đó là phương thức mỗi đội cử 5 cầu thủ thực hiện cú sút từ khoảng cách 11 mét, đối mặt duy nhất với thủ môn.
"Chà", Kelly, khi đó là một fan 11 tuổi của Hull City, tự nhủ. "Đó là George Best, một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử. Ông ấy sẽ là người thực hiện quả phạt đền đầu tiên trong loạt sút luân lưu đầu tiên của thế giới".
Đó là một khoảnh khắc rất đáng xem. Lúc bấy giờ, chưa ai biết rằng phương pháp mới để định đoạt một trận hòa này sẽ trở thành một trải nghiệm cân não đến mức một số người hâm mộ, cầu thủ và HLV thậm chí không dám chứng kiến.
Trước đó, các trận đấu cúp hoặc loại trực tiếp kết thúc với tỷ số hòa thường được giải quyết bằng cách đá lại, bốc thăm hoặc tung đồng xu.
Tại EURO năm 1968, Italia đã lọt vào trận chung kết nhờ đoán đúng mặt đồng xu sau trận hòa 0-0 với Liên Xô. Trận chung kết sau đó với Nam Tư cũng kết thúc với tỷ số 1-1, và Ý cuối cùng thắng 2-0 trong trận đá lại diễn ra hai ngày sau đó.
Đối với những người vốn không mặn mà với các cách phân định thắng thua cũ, "giọt nước tràn ly" đã đến vào 4 tháng sau. Khi đội trưởng của Israel rút ra một mảnh giấy ghi chữ "không" từ trong chiếc mũ vành rộng sombrero - xác định đội của ông đã thua ở tứ kết Olympic 1968 trước Bulgaria sau trận hòa 1-1, một số người trong liên đoàn bóng đá nước này đã vô cùng giận dữ.
Quan chức Hiệp hội bóng đá Israel, Yosef Dagan, tuyên bố phải có một cách tốt hơn để quyết định những khoảnh khắc lớn lao này, hoặc ít nhất là một cách mà theo lý thuyết, ít dựa vào may mắn và dựa nhiều hơn vào kỹ năng.
Dagan và Michael Almog – người sau này đứng đầu Hiệp hội bóng đá Israel – đã phát triển ý tưởng về loạt sút luân lưu trước khi gửi đề xuất chính thức tới FIFA vào năm 1969. Ý tưởng này đã được đăng trên tạp chí chính thức của cơ quan quản lý bóng đá thế giới.
Trong bức thư, Almog đề xuất: "Ngừng ngay cách phân định bên thắng cuộc bằng bốc thăm, một hệ thống phi đạo đức và thậm chí là tàn nhẫn đối với đội thua cuộc, cũng chẳng hề vinh dự cho người thắng".
Ông kêu gọi thay thế bằng loạt sút luân lưu gồm năm quả cho mỗi đội. Nếu vẫn hòa sau đó, loạt sút sẽ tiếp tục cho đến khi một bên trượt và bên kia thành công (luân lưu trực tiếp).
Gợi ý này đã gây tranh luận gay gắt trước khi chính thức được Ủy ban bóng đá quốc tế (Ifab) thông qua tại cuộc họp thường niên ở Inverness vào ngày 27 tháng 6 năm 1970.
Ngoài bốc thăm, tung đồng xu và đá lại, trong nhiều năm còn có những cách khác để giải quyết các trận hòa, bao gồm chia sẻ chức vô địch hoặc đếm số quả phạt góc. Một số phiên bản của loạt sút luân lưu cũng từng xuất hiện ở một vài giải đấu nội địa hoặc giải nhỏ.
Khi BBC Sport yêu cầu FIFA xác nhận liệu loạt sút tại Watney Cup (giải đấu năm 1970 tại Hull) có phải là loạt sút luân lưu chính thức đầu tiên hay không, cơ quan này trả lời rằng họ không có "bất kỳ hồ sơ nào xác nhận hoặc phủ nhận tuyên bố này". Tuy nhiên, Bảo tàng bóng đá quốc gia Anh coi đây là loạt sút luân lưu đầu tiên tại xứ sở sương mù.
Nhiều giải đấu khác, bao gồm toàn bộ các vòng đấu của FA Cup cho đến tận hai mùa giải trước, vẫn duy trì thể thức đá lại. Phải đến mùa giải 1990/91, FA Cup mới áp dụng sút luân lưu nếu các đội vẫn hòa nhau sau hiệp phụ của trận đá lại.
Tàn nhẫn theo cách khác
Sau quyết định của Ifab vào năm 1970, cơ hội đầu tiên để chứng kiến loạt sút luân lưu phân định một trận đấu bóng đá chuyên nghiệp đã sớm đến. Liệu phương thức kế nhiệm tung đồng xu này có bớt tàn nhẫn hơn không? Buổi tối tại Hull trong khuôn khổ Watney Cup – một giải đấu khởi động trước mùa giải – đã đưa ra vài câu trả lời.
"Tôi không thể tin được, đội bóng Hull City thân yêu của tôi đang đối đầu với George Best, Bobby Charlton và Denis Law. Điều đó giống như có Messi, Ronaldo và Mbappe trong cùng một đội vậy", Kelly nhớ lại trên chương trình Sporting Witness của BBC.
Cựu cầu thủ Hull City, Frankie Banks, cho biết: "Đó là một trận đấu khổng lồ, đối đầu với MU, đội bóng vừa vô địch Cúp C1 hai năm trước. Bầu không khí thật nghẹt thở".
Chris Chilton mở tỷ số cho Hull ở phút 11 trước khi Law gỡ hòa cho MU ở phút 78, đưa trận đấu vào hiệp phụ. Khi thời gian hiệp phụ trôi dần về những phút cuối, các cầu thủ nhận ra họ sắp trở thành một phần của lịch sử.
"[HLV kiêm cầu thủ của Hull] Terry Neill đã kêu gọi người tình nguyện, và một số cầu thủ đã do dự, trong khi một số khác đủ dũng cảm để bước lên", Banks kể lại. "Không ai muốn mình là người sút hỏng".
Đặc biệt, không ai muốn là cầu thủ đầu tiên trong lịch sử sút hỏng trong một loạt luân lưu. Tuy nhiên, George Best lại rất sẵn lòng trở thành cầu thủ đầu tiên ghi bàn, khi đưa bóng vào góc thấp bên trái khung thành.
Về phía Hull City, Neill trở thành HLV kiêm cầu thủ đầu tiên ghi bàn trong một loạt sút luân lưu, giúp cân bằng tỷ số 3-3. Nhưng rồi, trong một khoảnh khắc mà hàng tá ngôi sao lớn sau này sẽ nếm trải qua các thập kỷ, cú sút thấp của Denis Law đã bị thủ thành Ian McKechnie cản phá.
"Mãi mãi về sau, Law sẽ được nhớ đến là người đầu tiên sút hỏng luân lưu và McKechnie là thủ môn đầu tiên cản phá thành công một quả phạt đền trong loạt sút luân lưu", Banks nói.
Sau đó, Ken Wagstaff của Hull sút hỏng, và khi Willie Morgan ghi bàn cho MU, Hull biết họ buộc phải thành công ở quả đá cuối cùng. Đó cũng là lúc McKechnie trở thành thủ môn đầu tiên thực hiện lượt sút trong một loạt sút luân lưu.
"Làm ơn, đừng là ông ấy", Kelly nhớ lại cảm giác lúc đó. "Tôi không thể tin được, mẹ tôi không thể tin được, ngay cả Alex Stepney – thủ môn của MU – cũng không thể tin nổi và thực sự đã hỏi McKechnie rằng ông đang làm gì ở đó vậy. Tôi chỉ biết ôm đầu!"
McKechnie bước lên và tung một cú sút đầy uy lực... trúng xà ngang. Với cú sút đó, ông cũng trở thành thủ môn đầu tiên sút hỏng luân lưu.
"Tôi vẫn khẳng định Ian McKechnie là lựa chọn đúng đắn – ông ấy có cái chân trái rất ngoan – và ông ấy có đủ can đảm để làm điều đó. Tôi đã từng dám đặt cược là ông ấy sẽ ghi bàn", Banks chia sẻ. "Việc sút hỏng quả phạt đền đó đã ám ảnh Ian suốt phần đời còn lại".
Tất nhiên, kể từ đó đã có rất nhiều "Law" và "McKechnie" khác xuất hiện. Thực tế, các thống kê cho thấy khoảng 24% các cú sút trong loạt luân lưu bị bỏ lỡ.
Loạt đấu súng đã định đoạt kết quả của những giải đấu lớn nhất, bao gồm cả ba trận chung kết World Cup vào các năm 1994, 2006 và 2022. Danh hiệu quốc tế lớn đầu tiên được quyết định bằng luân lưu là EURO 1976 – với cú sút quyết định là cú bấm bóng táo bạo nổi tiếng thế giới mang tên Antonin Panenka.
Ít ngày trước, giấc mơ tham dự World Cup năm nay của Italia đã bị chấm dứt bởi Bosnia-Herzegovina trong một "chuyến tàu lượn cảm xúc" đầy quen thuộc của loạt sút luân lưu.
Nhưng trước đêm định mệnh đó tại Hull, không ai biết nên kỳ vọng điều gì. Mười quả phạt đền sau đó, họ đã hiểu.
"Mỗi cú sút đều là một nỗi đau đớn tột cùng", Kelly nói. Và hơn sáu thập kỷ trôi qua, điều đó vẫn hoàn toàn đúng.
Đăng ký nhận tin tức từ Tạp chí Bóng đá
