Chiều cao, thể hình luôn là yếu tố được người hâm mộ bóng đá quan tâm, khi đánh giá bước đầu về một cầu thủ. Chưa bàn đến năng lực, kỹ năng chơi bóng, những gương mặt có chiều cao từ 1m80 trở lên luôn nhận được sự quan tâm và kỳ vọng từ giới mộ điệu.
Không chỉ người hâm mộ, các Trung tâm và học viện bóng đá trẻ của Việt Nam cũng rất chú trọng đến việc tuyển chọn tài năng trẻ 11-12 tuổi có tố chất về tầm vóc. Việc đo tuổi xương để đánh giá chiều cao tối đa hay xác định hình thể thông qua bố mẹ là hai trong số các khâu được huấn luyện viên, truyển trạch viên chú trọng. Bên cạnh đó, dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt cũng là điều mà các Học viện bóng đá của Việt Nam từng bước đẩy mạnh trong giáo dục, đào tạo tài năng trẻ.
Chiều cao đương nhiên là một trong những thế mạnh của cầu thủ trong bóng đá hiện đại. Một số vị trí đòi hỏi tầm vóc như trung vệ hay thủ môn. Trong đó, việc tối ưu hoá chiều cao là điều mà phụ huynh, cầu thủ và các trung tâm đào tạo bóng đá cần lưu tâm, đặc biệt trong giai đoạn dậy thì. Bởi đây là thời điểm lý tưởng cho việc phát triển hết mức về chiều cao.
Một số cầu thủ ở giai đoạn vàng này vô tình bỏ quên đi các yếu tố quan trọng cấu thành nên chiều cao. Trong đó có việc ăn đủ về số lượng và tối ưu hoá năng lượng sẵn có của cơ thể (Energy Availability). Tôi nhận thấy nhiều cầu thủ thường bỏ qua việc ăn các món ăn có canxi, ko bổ sung vitamin D, dù rằng đây lại là yếu tố quan trọng trong cải thiện xương, đặc biệt cầu thủ, vận động viên. Bên cạnh đó, những vi chất khác như sắt, kẽm, magie trong bữa ăn cũng có tác động trực tiếp đến xương, tế bào máu, hỗ trợ việc hồi phục. Cầu thủ cần phải đảm bảo dinh dưỡng tối đa, thay vì mới chỉ dừng lại ở mức ăn ngon, hợp khẩu vị.
Một bữa ăn khoa học cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các nhóm chất. Tôi ưu tiên các nguồn tinh bột phức hợp như cơm, khoai lang để tái nạp nhanh chóng nguồn năng lượng Glycogen trong cơ bắp, đặc biệt sau các buổi tập cường độ cao. Về nguồn đạm, hãy đa dạng hóa từ thịt bò, gà, cá, trứng đến các nguồn thực vật như đậu hũ. Sự đa dạng này tạo ra sự tối ưu dinh dưỡng: ví dụ, Omega-3 từ cá hồi giúp kháng viêm, hay Vitamin D từ trứng hỗ trợ hấp thụ Canxi. Khi ăn đa dạng, cơ thể sẽ tối ưu hóa được quá trình chuyển hóa và hấp thụ dưỡng chất.
Chiều cao được tác động từ 3 yếu tố. Đó là di chuyển, ăn uống và tập luyện. Trong đó, di chuyền quyết định tới 80%. Bố mẹ càng cao thì trong tương lai, cầu thủ cũng sẽ cao lớn. Điều quan trọng là họ tối ưu hoá tối đa ngưỡng phát triển chiều cao. Nói riêng về dinh dưỡng, để tối ưu hóa ngưỡng phát triển chiều cao, cầu thủ cần đảm bảo năng lượng sẵn có (Energy Availability). Nếu tiêu hao 2.500 kcal/ngày, cầu thủ phải bù đắp đủ con số này để đáp ứng cả chuyển hóa cơ bản lẫn cường độ tập luyện khắc nghiệt, tránh để cơ thể rơi vào trạng thái 'tiết kiệm năng lượng' cho sự tăng trưởng. Đặc biệt, sự kết hợp của Canxi, Vitamin D và Vitamin K2 là yếu tố then chốt quyết định mật độ và chiều dài xương. Quá trình tích lũy này cần được thực hiện xuyên suốt ngay từ nhỏ như một nền tảng bền vững, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn dậy thì. Ngoài ra, giấc ngủ liền mạch qua đêm, ngủ trước 10 giờ tối và tổng thời gian nghỉ ngơi trong ngày từ 9-10 tiếng sẽ tạo điều kiện tăng trưởng tốt hơn.
Sự khác biệt giữa học viện tại Việt Nam và Anh là sinh hoạt của cầu thủ. Ở Việt Nam, họ sẽ ở tập trung. Trong khi đó tại nước ngoài, cầu thủ sống với gia đình và chỉ ăn 1-2 bữa tại CLB. Việc giáo dục, định hướng về dinh dưỡng tại nước ngoài cũng được chú trọng. Phụ huynh và cầu thủ có thể chủ động nắm được các loại thực phẩm tốt cho dinh dưỡng hay hiểu cách ăn đúng, ăn đủ. Tại Việt Nam, các cầu thủ vẫn chưa thực sự ý thức rõ về tầm quan trọng. Họ mới chỉ định hình cơ bản về một số loại đồ ăn tốt cho sức khoẻ.
Ngoài ra ở nước ngoài, mỗi CLB từ hạng 2-3 đều có các chuyên gia dinh dưỡng. Đây là điều còn thiếu sót tại nhiều đội bóng ở Việt Nam. Do đó trong tương lai gần, tôi hy vọng câu chuyện về dinh dưỡng sẽ được chú trọng hơn với bóng đá nước nhà. Điều đó có thể bắt đầu từ một ảnh đồ hoạ về các loại thức ăn cần thiết ngay từ nhà bếp…
