Ngày 28/6/1994, tại Stanford (Mỹ), tuyển Nga đánh bại Cameroon 6-1 ở lượt cuối vòng bảng World Cup. Salenko ghi 5 bàn và tạo ra một trong những màn trình diễn kỳ lạ nhất lịch sử giải đấu.
Kỳ lạ không chỉ vì số bàn thắng, mà còn vì rất ít người thực sự xem trận đấu ấy. Ở thời điểm đó, sự chú ý gần như đổ dồn vào trận Brazil gặp Thụy Điển diễn ra cùng giờ - cuộc đối đầu giữa hai đội mạnh nhất bảng B.
Trong thời kỳ truyền hình chưa cho phép khán giả dễ dàng chọn trận để theo dõi, phần lớn thế giới gần như bỏ lỡ đêm lịch sử của Salenko. Điều trớ trêu là Nga và Cameroon mới là hai đội thực sự buộc phải thắng.
Nga đã thua 2 trận đầu trước Brazil và Thụy Điển, song ở World Cup 24 đội năm ấy, một số đội đứng thứ ba vẫn có cơ hội đi tiếp. Nga cần thắng thật đậm và hy vọng phép màu xảy ra. Cameroon cũng ở tình thế tương tự. Điều đó khiến trận đấu trở thành màn đôi công rực lửa, không có chỗ cho phòng thủ. Và Salenko tận dụng hoàn hảo sự hỗn loạn ấy.
Ở World Cup 1994, Salenko vẫn là cái tên tương đối vô danh. Sinh ra với mẹ là người Ukraine và cha là người Nga, anh từng khoác áo cả Ukraine lẫn Nga trong giai đoạn hậu Liên Xô tan rã.
Salenko từng thử việc ngắn hạn ở Tottenham năm 1992 nhưng không thành công. Sau đó, anh chơi khá hay cho Logrones tại La Liga với 16 bàn thắng, thành tích ngang hàng những cái tên lớn như Bebeto, Hugo Sanchez, Hristo Stoichkov hay Predrag Mijatovic.
Song ngay cả như vậy, chẳng ai nghĩ Salenko sắp tạo ra khoảnh khắc độc nhất vô nhị trong lịch sử World Cup. Năm bàn của Salenko hôm đó thực tế không phải siêu phẩm kiểu "Maradona solo qua cả đội hình tuyển Anh". Đó là màn trình diễn của một trung phong cực kỳ thông minh.
Bàn đầu tiên là cú đệm bóng đơn giản trong vòng cấm. Bàn thứ hai tới sau khi phá bẫy việt vị quá dễ dàng. Bàn thứ ba từ chấm phạt đền. Bàn thứ tư là cú sút căng có đổi hướng nhẹ. Bàn cuối cùng đẹp nhất - pha tâng bóng tinh tế qua đầu thủ môn Jacques Songo’o.
Dù vậy, điều đáng chú ý hơn cả là cách Salenko di chuyển. Anh liên tục khai thác khoảng trống phía sau hàng thủ Cameroon, đặc biệt ở hành lang phải, với những pha di chuyển ngang cực kỳ thông minh trước khi bứt tốc phá bẫy việt vị.
Thực tế, Salenko hoàn toàn có thể ghi nhiều hơn 5 bàn. Đồng đội của anh nhiều lần bỏ lỡ cơ hội chuyền bóng rõ ràng cho Salenko trong thế đối mặt. Có tình huống Ilya Tsymbalar tự dứt điểm rất sớm thay vì căng ngang cho Salenko vào khung thành trống, khiến tiền đạo người Nga nổi giận thấy rõ.
Ít phút sau, Tsymbalar gần như "chuộc lỗi" khi buộc phải chuyền để Salenko ghi bàn thứ hai. Thậm chí, sau khi hoàn tất cú poker, Valeri Karpin cũng từng có cơ hội trả ngược thuận lợi hơn cho Salenko nhưng lại xử lý khác.
Điều thú vị là bàn thắng thứ năm chưa phải khoảnh khắc đẹp nhất của Salenko trong trận đấu ấy. Ở bàn thứ sáu của Nga, anh có cơ hội hoàn tất cú double hat-trick lịch sử. Tuy nhiên, thay vì cố xử lý cá nhân, Salenko đánh đầu kiến tạo tinh tế cho Dmitri Radchenko lập công.
5 bàn và 1 kiến tạo trong chiến thắng 6-1 tạo cảm giác như một nghệ sĩ vẫn còn muốn chơi đẹp ngay cả khi đã đi vào lịch sử. Nhưng Salenko không phải người duy nhất lập kỷ lục hôm đó.
Cameroon tung Roger Milla vào sân lúc đã bị dẫn 0-3. Ở tuổi 42, huyền thoại châu Phi ghi bàn chỉ sau 2 phút xuất hiện rồi ăn mừng như thể đó là bàn thắng quyết định chức vô địch. Milla vốn đã là cầu thủ lớn tuổi nhất ghi bàn ở World Cup trước đó. Song pha lập công này giúp ông kéo dài kỷ lục thêm 4 năm nữa - thành tích gần như bất khả xâm phạm.
Sau trận đấu, Salenko và Milla đứng cạnh nhau chụp một bức ảnh tuyệt đẹp: hai số 9 đến từ hai thế giới hoàn toàn khác nhau, cách nhau 17 tuổi, đều bị loại khỏi World Cup nhưng cùng tạo nên lịch sử. Đấy đáng lẽ phải là một trong những bức ảnh biểu tượng nhất lịch sử giải đấu.
Điều kỳ lạ nhất là mọi thứ gần như kết thúc với Salenko ngay hậu giải đấu ở Mỹ, khi anh không bao giờ chơi thêm trận quốc tế nào nữa. Sáu bàn thắng ở World Cup 1994 đủ giúp Salenko giành Chiếc giày vàng cùng Stoichkov, người sau đó đoạt luôn Quả bóng vàng năm ấy.
Cho đến nay, Salenko vẫn là cầu thủ duy nhất trong lịch sử giành Vua phá lưới World Cup dù không vượt qua vòng bảng. Sau giải đấu, anh chơi một mùa không quá nổi bật tại Valencia rồi chuyển sang Rangers. Chấn thương đầu gối khiến sự nghiệp của Salenko tụt dốc nhanh chóng, và dù chính thức giải nghệ ở tuổi 31, đỉnh cao của Salenko thực tế đã kết thúc từ năm 27 tuổi.
Có lẽ, đây cũng là cách phù hợp nhất để nhớ về Oleg Salenko. Một cầu thủ chỉ xuất hiện thoáng qua trên sân khấu lớn nhất thế giới, nhưng trong đúng một buổi chiều hỗn loạn tại California, ông tạo ra điều chưa ai từng làm được trước đó, và tới giờ vẫn chưa ai lặp lại nổi.
