Có những HLV chiến thắng nhờ bám sát kế hoạch, có những người thành công nhờ cảm hứng nhất thời. Roberto Martinez dường như đứng ở khoảng giữa, nơi trực giác và sự liều lĩnh luôn song hành. Trong chiến thắng 2-1 của Bồ Đào Nha trước Croatia ở vòng 1/16 World Cup 2026, chiến lược gia người Tây Ban Nha đã cho thấy ông không ngại đưa ra những quyết định mà phần lớn HLV khác sẽ tránh né.
Phút 61, khi Bồ Đào Nha vẫn đang bị dẫn 1-0, Martinez đã có một hành động khiến nhiều người choáng váng. Ông thay liền một lúc bốn cầu thủ, gồm Joao Cancelo, Pedro Neto, Vitinha và đặc biệt là Bruno Fernandes. Đây là những cầu thủ được cho là sáng tạo nhất đội. Xin nhắc lại: Bồ Đào Nha lúc ấy đang bị dẫn.
Đỉnh điểm của sự táo bạo đến ở phút 81 khi Cristiano Ronaldo, đội trưởng và cũng là biểu tượng lớn nhất của đội tuyển, bị thay ra để nhường chỗ cho Ruben Neves, trong bối cảnh tỷ số mới là 1-1.
Đó là quyết định mang tính đánh cược rất lớn. Ronaldo vừa ghi bàn gỡ hòa trên chấm phạt đền, trận đấu vẫn chưa ngã ngũ và chỉ cần một khoảnh khắc, siêu sao 41 tuổi hoàn toàn có thể định đoạt số phận trận đấu. Tuy nhiên, Martinez nhìn thấy một vấn đề khác. Croatia với Luka Modric, Mateo Kovacic và tuyến giữa giàu kinh nghiệm bắt đầu kiểm soát bóng tốt hơn, buộc Bồ Đào Nha phải tăng thêm quân số ở khu vực trung tâm.
Sau trận đấu, Martinez giải thích rằng việc sử dụng hai tiền đạo đã hoàn thành nhiệm vụ gây sức ép lên hàng thủ Croatia, còn giai đoạn cuối đòi hỏi khả năng kiểm soát khu trung tuyến nhiều hơn. Sự xuất hiện của Ruben Neves giúp Bồ Đào Nha lấy lại thế cân bằng, còn Goncalo Ramos sau đó đánh đầu ghi bàn quyết định ở phút bù giờ để hoàn tất màn lội ngược dòng.
Xét riêng trận đấu này, Martinez xứng đáng nhận lời khen. Ông đọc đúng diễn biến trên sân, dám đưa ra quyết định khó khăn và chấp nhận mọi rủi ro để phục vụ lợi ích tập thể. Trong thời đại mà nhiều HLV gần như không dám động đến các siêu sao, việc thay Ronaldo ở một trận đấu loại trực tiếp rõ ràng đòi hỏi rất nhiều bản lĩnh.
Nhưng câu chuyện bắt đầu trở nên thú vị hơn khi nhìn rộng ra toàn bộ hành trình của Bồ Đào Nha dưới thời Martinez.
Nếu FIFA trao giải "HLV có khả năng làm các ngôi sao mất hào quang nhất", có lẽ Martinez sẽ là ứng viên số một. Trong tay ông là một trong những thế hệ tài năng nhất lịch sử bóng đá Bồ Đào Nha, nhưng xem họ thi đấu đôi lúc lại giống như mở chiếc Ferrari rồi chỉ chạy đều đều ở làn đường 40 km/h.
Vitinha là tiền vệ khiến cả châu Âu mê mẩn nhờ khả năng điều tiết nhịp độ, thoát pressing và kiểm soát trận đấu. Thế nhưng khi khoác áo tuyển Bồ Đào Nha, cảm giác quen thuộc nhất của người hâm mộ lại là... "Vitinha đâu rồi?". Anh vẫn có mặt trên sân, vẫn chạm bóng, vẫn chuyền bóng, nhưng sự bùng nổ khiến PSG hưởng lợi hàng tuần dường như được gửi lại ở cấp CLB.
Bruno Fernandes cũng chẳng khá hơn. Tại Manchester United, anh là mẫu cầu thủ thích di chuyển tự do, tung ra những đường chuyền táo bạo và luôn sẵn sàng tạo ra điều khác biệt. Còn dưới thời Martínez, Bruno nhiều thời điểm giống một nhân viên văn phòng gương mẫu, làm đúng quy trình, đúng vị trí và tuyệt đối không được sáng tạo quá mức.
Ngay cả Cristiano Ronaldo cũng không nằm ngoài "phạm vi ảnh hưởng". Ở tuổi 41, việc anh không còn đá đủ 90 phút là điều hoàn toàn hợp lý. Thế nhưng nghịch lý nằm ở chỗ Bồ Đào Nha vẫn thường xuyên thi đấu theo cách khiến Ronaldo phải chờ đợi quá nhiều, ít bóng trong vòng cấm hơn và hiếm khi được đặt vào những tình huống phát huy tối đa khả năng săn bàn. Martinez không làm Ronaldo trở nên tệ đi, nhưng cũng chưa bao giờ tạo ra một hệ thống giúp anh phát huy những gì còn tinh túy nhất.
Điều đáng nói là đây không còn là câu chuyện của một cá nhân. Hết Vitinha, đến Bruno Fernandes rồi Ronaldo, những cầu thủ vốn là đầu tàu ở CLB đều lần lượt trở nên ít nguy hiểm hơn khi lên tuyển. Có cảm giác Martinez sở hữu một năng lực rất đặc biệt: biến các cầu thủ xuất sắc thành... những phiên bản an toàn của chính họ.
Bồ Đào Nha vẫn thắng. Họ vẫn tiến vào vòng 1/8 và vẫn là một ứng viên nặng ký. Tuy nhiên, cảm giác tiếc nuối vẫn luôn tồn tại, bởi đội bóng này dường như chưa bao giờ chạm tới trần năng lực mà dàn cầu thủ hiện có hoàn toàn đủ sức tạo ra.
Chiến thắng trước Croatia là minh chứng cho sự dũng cảm và khả năng ứng biến của Roberto Martinez. Tuy nhiên, nếu muốn đưa Bồ Đào Nha tới chức vô địch World Cup, điều ông cần không chỉ là những quyết định thay người đúng thời điểm, mà còn phải tìm ra cách giải phóng toàn bộ tiềm năng của thế hệ vàng này.
Nếu không, người ta sẽ tiếp tục đặt ra một câu hỏi đầy mỉa mai: Roberto Martinez thực sự đang dẫn dắt các siêu sao, hay chỉ đơn giản là người phong ấn họ giỏi nhất thế giới?
