Bạn có thể nghĩ rằng Club World Cup lần này là một sự kiện mang đậm màu sắc nước Mỹ. Bạn hẳn đã xem danh sách các thành phố đăng cai, thấy chủ tịch FIFA Gianni Infantino tay bắt mặt mừng với Donald Trump trong Phòng Bầu dục, nhận ra sự khoa trương quen thuộc khi các cầu thủ được giới thiệu cá nhân theo kiểu "mỗi người một spotlight", và nghe quốc ca Mỹ vang lên trước cả 32 trận đấu cho đến thời điểm hiện tại.
Tất cả đều rất Mỹ. Vậy nên bạn mới nhầm lẫn.
Nhưng xin lỗi, bạn đã bị đánh lừa bởi vẻ bề ngoài. Đây thực chất là một giải đấu của người Brazil. Phần còn lại của thế giới chỉ là chưa nhận ra điều đó mà thôi.
Trước tiên, hãy nói về mặt nhân sự. Có tổng cộng 508 cầu thủ ra sân ở lượt trận đầu tiên vòng bảng. Trong số này, có 70 người đến từ Brazil - chiếm 14%. Argentina xếp sau với 57 cầu thủ, tiếp theo là Tây Ban Nha với 26 người.
Tất nhiên, có 4 CLB Brazil đang tranh tài trên đất Mỹ mùa hè này, trong khi quốc gia chủ nhà là nước duy nhất có hơn 2 đại diện. Nhưng phạm vi ảnh hưởng của làn sóng cầu thủ Brazil thì thật đáng kinh ngạc. Người Brazil góp mặt ở Man City, Real Madrid và Los Angeles FC, nhưng cũng xuất hiện tại Esperance de Tunis, Urawa Red Diamonds, Pachuca, Al Hilal, Ulsan và Mamelodi Sundowns. Một số quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, ngũ cốc hay vi mạch, còn Brazil thì xuất khẩu... cầu thủ bóng đá.
Dù vậy, đó chỉ là tiểu tiết trong một câu chuyện lớn hơn. Bốn đội bóng Brazil đã chơi tổng cộng 8 trận tính đến thời điểm hiện tại: thắng 6, hòa 2 và chưa thua trận nào. Tất cả đều đang dẫn đầu bảng đấu của mình sau hai lượt trận.
Và không phải vì họ chỉ gặp các đối thủ dễ chơi. Flamengo hạ gục Chelsea. Fluminense đối đầu sòng phẳng với Dortmund. Botafogo "lột áo" PSG - nhà ĐKVĐ châu Âu và theo đánh giá của phần đông, là đội bóng mạnh nhất thế giới hiện nay. "Không ai phòng ngự trước chúng tôi tốt hơn họ mùa này", HLV trưởng PSG Luis Enrique nói đầy ngưỡng mộ sau trận đấu.
Tại Brazil, những kết quả này được đón nhận với sự phấn khích xen lẫn hài hước. Một câu đùa mỉa mai đang lan truyền trên các nhóm WhatsApp Brazil: "Người châu Âu đang viết đơn gửi FIFA. Họ muốn mời thêm Vasco da Gama (đội bóng lớn thứ 4 của Rio de Janeiro) tham dự, để còn có cơ hội thắng giải".
Trên tờ Folha de Sao Paulo, cựu tuyển thủ Brazil - Tostao - người thường rất điềm đạm trong các phân tích của mình, cũng không giấu nổi mơ mộng: "Hãy tưởng tượng cảm xúc vỡ òa và niềm tự hào nếu một đội bóng Brazil vô địch Club World Cup lần này?".
Nhìn lại lịch sử bóng đá, điều này có thể không quá bất ngờ.
Đầu những năm 1960, đội bóng Santos huyền thoại của Pele từng vô địch Cúp Liên lục địa hai năm liên tiếp - giải đấu đối đầu giữa nhà vô địch Nam Mỹ và nhà vô địch châu Âu. Năm 1981, Flamengo vùi dập Liverpool ở sân chơi này; Gremio và Sao Paulo (2 lần) cũng từng nâng cúp.
Khi FIFA quyết định mở rộng giải đấu thành Club World Cup vào năm 2000, các đại diện của Brazil vẫn tiếp tục thống trị. Corinthians vô địch ngay ở lần tổ chức đầu tiên, sau khi đánh bại Vasco trong trận chung kết toàn Brazil. Hai mùa tiếp theo, Sao Paulo và Internacional lần lượt lên ngôi.
Nhưng sau đó là những năm tháng u ám.
Năm 2010, Internacional bị loại bởi TP Mazembe - đội bóng đến từ Congo. Một năm sau, Santos bị Barcelona vùi dập. Gremio, Flamengo, Palmeiras và Fluminense đều từng thua các đội châu Âu ở trận chung kết. Trước giải đấu lần này, chưa đội bóng Brazil nào đánh bại một đại diện châu Âu ở sân chơi chính thức kể từ năm 2012, khi Corinthians bất ngờ thắng Chelsea ở trận chung kết Club World Cup.
Có thể viết cả một cuốn sách để phân tích nguyên nhân của sự tụt lại này.
Tóm gọn lại, bóng đá châu Âu - ít nhất là các giải hàng đầu - đã bỏ xa bóng đá Brazil về thương mại, đầu tư, cơ sở hạ tầng và cả đổi mới chiến thuật. Không phải ngẫu nhiên mà chức vô địch World Cup gần nhất của Brazil là vào năm 2002. Và sự đi xuống này đã được báo chí Brazil nhắc đến suốt hàng chục năm.
Vậy thì đâu là lý do giúp các đội Brazil khởi đầu bùng nổ như vậy trong 9 ngày qua?
Trước tiên, cần một chút tỉnh táo để không quá phấn khích.
Dortmund và Porto - hai đội bị Fluminense và Palmeiras cầm hòa - không phải những thế lực lớn ở châu Âu hiện tại. Fluminense cũng rất vất vả mới lội ngược dòng thắng Ulsan của Hàn Quốc, dù bị dẫn khi trận đấu chỉ còn 25 phút. Chiến thắng của Flamengo trước Chelsea khiến người hâm mộ Brazil phấn khích, nhưng với những ai theo dõi Premier League thường xuyên thì có lẽ sẽ không coi đó là một cú sốc. Ngay cả trận thắng của Botafogo trước PSG cũng cần lưu ý: Luis Enrique đã cất nhiều trụ cột trong trận đó.
Nhưng điều ấy không có nghĩa là xu hướng này không đáng chú ý. Ngay cả những người trong cuộc cũng thấy bất ngờ. "Tôi ngạc nhiên với những kết quả này", HLV Flamengo - Filipe Luis - chia sẻ sau trận thắng Chelsea. "Tôi biết chất lượng của các CLB châu Âu, đặc biệt là các đội thuộc nhóm tinh hoa".
Có 3 yếu tố mang tính hoàn cảnh đang giúp các CLB Brazil
Đầu tiên là khí hậu: họ đã quen chơi bóng dưới cái nắng gay gắt. "Chúng tôi quen rồi", hậu vệ phải Vitinho của Botafogo nói tuần trước. "Hy vọng điều đó giúp chúng tôi có lợi thế".
Tiếp theo là lịch thi đấu: các đội Brazil đang ở giữa mùa giải (diễn ra từ tháng 1 đến tháng 12). Giải VĐQG Brazil chỉ vừa khởi tranh cuối tháng 3. Trong khi đó, phần lớn các CLB châu Âu đang kiệt sức sau một mùa giải kéo dài, cả ở quốc nội lẫn cúp châu Âu.
Yếu tố động lực cũng rất quan trọng. Dù chưa có bằng chứng nào cho thấy các đội châu Âu "đá cho xong chuyện", song liệu họ có dồn hết quyết tâm vào giải đấu này không? Câu hỏi ấy vẫn còn bỏ ngỏ. Đúng hay sai, hiện tại Club World Cup vẫn chưa được đánh giá ngang hàng với Champions League hay thậm chí một số giải trong nước của họ.
Với các CLB Brazil - và nhiều đại diện ngoài châu Âu - đây là giải đấu ưu tiên. Dù chỉ hơn về mặt tinh thần thi đấu một chút thôi, cũng đủ tạo ra khác biệt.
"Bạn có thể thấy các đội chơi mỗi trận như một trận chung kết", Filipe Luis nói hôm thứ Sáu. "Điều đó tạo ra khác biệt lớn".
Ngoài ra, còn có những xu hướng sâu xa hơn.
Bóng đá Brazil đã thay đổi rất nhiều trong 10 năm qua, đặc biệt là ở hậu trường.
Nhiều CLB lớn - đặc biệt là Flamengo và Palmeiras - đã nỗ lực chuyên nghiệp hóa và ổn định tài chính. Cơ sở vật chất của họ không thua kém gì các đội hàng đầu châu Âu; các bộ phận marketing giờ đã biết cách khai thác lượng người hâm mộ khổng lồ tại một quốc gia có diện tích còn lớn hơn cả nước Mỹ lục địa.
Năm 2021, chính phủ Brazil thông qua luật cho phép các CLB chuyển sang mô hình sở hữu mới - hướng đến tính doanh nghiệp, bền vững và thậm chí có thể... có lãi. Đầu tư nước ngoài đã ập đến: John Textor - đồng sở hữu Crystal Palace - mua lại Botafogo; Red Bull đầu tư vào Bragantino; City Football Group thâu tóm Bahia.
Mới 15 năm trước, các CLB Brazil chủ yếu có hai loại cầu thủ: sao trẻ chuẩn bị sang châu Âu và lão tướng về dưỡng già. Giờ đây, họ vẫn xuất khẩu cầu thủ trẻ nhưng cũng đủ tiền chiêu mộ và trả lương cho các ngôi sao đang ở đỉnh cao sự nghiệp. Tiền vệ Gerson - người được Flamengo mua lại từ Marseille với giá 15 triệu euro vào cuối năm 2022 ở tuổi 25 - là ví dụ điển hình, nhưng không phải duy nhất.
Và không chỉ là chất lượng. "Bạn nhìn vào đội hình Palmeiras mà xem - mỗi vị trí có 2, 3 cầu thủ chất lượng cao", HLV Inter Miami - Javier Mascherano - nhận xét hôm Chủ nhật. "Flamengo, Fluminense, Botafogo cũng vậy. Họ đầu tư rất mạnh".
Đi kèm với chi tiêu là sự cởi mở với ý tưởng mới. Một làn sóng HLV nước ngoài đang làm mới bối cảnh chiến thuật trong nước, phá vỡ các lối mòn cũ. Trong 6 mùa giải gần nhất, có đến 4 chức vô địch Brazil thuộc về các HLV người Bồ Đào Nha. Dư luận về việc đội tuyển Brazil nên có một HLV ngoại cũng từ đó dịu xuống, dẫn đến việc bổ nhiệm Carlo Ancelotti gần đây.
Tất cả tạo ra kết quả rõ rệt: Brazil đang thống trị Copa Libertadores - phiên bản Champions League của Nam Mỹ - chưa từng thấy. Sáu mùa gần nhất, cúp vô địch đều thuộc về các đội bóng từ Campeonato Brasileiro. Bốn trận chung kết trong số đó là nội chiến Brazil.
Điều đó có thể không tốt cho bóng đá Nam Mỹ nói chung, nhưng với Brazil, đó là tín hiệu cho thấy họ đang đi đúng hướng. Việc các CLB Brazil dễ dàng chiêu mộ tài năng trẻ từ các quốc gia láng giềng cũng phản ánh sức mạnh tài chính vượt trội. "Họ rõ ràng có tiềm lực kinh tế mà phần còn lại không có", Mascherano - một người Argentina - nói.
Bước tiếp theo thì chưa rõ ràng.
Một số người cho rằng Brazil đang sở hữu tiềm năng khổng lồ, chỉ chờ được khai phá thông qua quản lý tốt và một hợp đồng truyền hình toàn cầu phù hợp. "Bóng đá Brazil trông giống như Premier League tiếp theo", The Economist từng giật tít vào tháng 12. Chủ sở hữu Botafogo - John Textor - cũng rất mạnh miệng khi ca ngợi bóng đá Brazil.
Nhưng vẫn còn nhiều rào cản.
Lịch thi đấu vẫn quá tải: các đội thành công chơi tới 70-80 trận mỗi mùa, nhiều trận diễn ra tại các giải bang đã lỗi thời và kém hấp dẫn. Chất lượng sân bãi thấp cũng ảnh hưởng đến chất lượng bóng đá. Điều kiện làm việc cho HLV có cải thiện song tư duy ngắn hạn vẫn còn phổ biến.
Tuy nhiên, Club World Cup lần này đang thắp lên hy vọng rằng khoảng cách ấy có thể được thu hẹp.
Không một cổ động viên Botafogo nào đủ mộng mơ để nghĩ rằng đội bóng của họ mạnh hơn PSG. Nhưng có lẽ khoảng cách ấy không xa như nhiều người từng nghĩ.
"Tôi cho rằng bóng đá thế giới có một nhóm tinh hoa, khoảng 8 đến 10 đội", HLV Flamengo - Filipe Luis - nói tuần trước. "Họ ở đẳng cấp cao vượt trội. Nhưng ngoài nhóm đó, tôi nghĩ các CLB Brazil đang ở tầng tiếp theo".
HLV Renato Gaucho của Fluminense cũng đồng tình.
"Chúng tôi không thể cạnh tranh tài chính với các đội châu Âu", ông nói hôm thứ Bảy. "Họ có thể mua những cầu thủ giỏi nhất và xây dựng đội hình cực mạnh. Nhưng bóng đá vẫn được quyết định trên sân cỏ. Người dân Brazil nên rất tự hào với những gì các CLB của chúng ta đang thể hiện tại Club World Cup lần này".
