Quyền lực của những lá phiếu bình đẳng
Bóng đá châu Âu sở hữu những giải đấu hấp dẫn nhất, những câu lạc bộ giàu có nhất và phần lớn các ngôi sao hàng đầu thế giới. Nhưng sức mạnh kinh tế không đồng nghĩa với quyền lực tuyệt đối trong FIFA. Tổ chức này có 211 liên đoàn thành viên và mỗi liên đoàn sở hữu một lá phiếu bình đẳng khi bầu Chủ tịch, bất kể quy mô dân số, trình độ bóng đá hay đóng góp thương mại. Đó chính là điểm thú vị của chính trị bóng đá quốc tế. UEFA có 55 thành viên, trong khi AFC có 47 và CAF có 54.
Dù số thành viên ở cấp châu lục không hoàn toàn trùng với số thành viên FIFA, tương quan ấy vẫn cho thấy các nền bóng đá đang phát triển nắm giữ sức mạnh lá phiếu rất đáng kể. Một ứng cử viên muốn giành chiếc ghế Chủ tịch FIFA không thể chỉ trông chờ vào sự ủng hộ của những cường quốc bóng đá. Và để thuyết phục các liên đoàn nhỏ, điều quan trọng không chỉ là uy tín hay những tuyên bố chính trị, mà còn là lợi ích thiết thực họ nhận được. Một trong những dấu ấn lớn nhất dưới thời Infantino là việc gia tăng nguồn lực hỗ trợ các liên đoàn thông qua chương trình FIFA Forward.
Trong chu kỳ 2023–2026, FIFA dành khoảng 2,25 tỷ USD cho phát triển bóng đá toàn cầu. Mỗi liên đoàn thành viên có thể tiếp cận mức hỗ trợ tối đa 8 triệu USD trong bốn năm, tùy điều kiện và dự án được phê duyệt. Các liên đoàn châu lục cũng được phân bổ 15 triệu USD mỗi năm. Với những câu lạc bộ hàng đầu châu Âu, 8 triệu USD có thể chỉ là một khoản chi phí chuyển nhượng khiêm tốn. Nhưng với nhiều nền bóng đá tại châu Á, châu Phi hay châu Đại Dương, nguồn lực ấy có thể giúp xây dựng trung tâm đào tạo trẻ, cải tạo sân vận động, duy trì các giải đấu hoặc phát triển bóng đá nữ trong nhiều năm.
Sự khác biệt về điều kiện kinh tế dẫn đến khác biệt trong lựa chọn chính trị. Những nền bóng đá lớn quan tâm đến quyền khai thác thương mại, lịch thi đấu và lợi ích câu lạc bộ. Trong khi đó, các liên đoàn nhỏ cần nguồn tài chính ổn định, cơ hội thi đấu và những chương trình hỗ trợ chuyên môn. Bởi vậy, việc nhiều liên đoàn đang phát triển ủng hộ Infantino có thể được lý giải từ chính hiệu quả của những chính sách mà họ đang thụ hưởng. Đó không nhất thiết là sự trao đổi lá phiếu lấy tài trợ, mà là sự gặp nhau giữa lợi ích của các thành viên và định hướng điều hành FIFA.
FIFA và nghệ thuật phân bổ lợi ích
Đáng chú ý, FIFA không chỉ phân bổ nguồn lực mà còn mở rộng cơ hội tham dự các giải đấu lớn. World Cup 2026 tăng từ 32 lên 48 đội, trong đó châu Á có 8 suất trực tiếp cùng một suất play-off liên lục địa, châu Phi có 9 suất trực tiếp cùng một suất play-off. Những nền bóng đá trước đây rất khó giành vé dự World Cup nay có thêm cơ hội bước ra sân khấu lớn nhất hành tinh. Chính sách ấy đồng thời phục vụ lợi ích của FIFA. Các nền bóng đá phát triển hơn đồng nghĩa với thị trường rộng lớn hơn, lượng người hâm mộ đông đảo hơn và tiềm năng thương mại gia tăng.
FIFA có thêm nguồn thu, các liên đoàn có thêm cơ hội. Đó là cơ sở để hình thành một mối quan hệ hợp tác bền vững. Sự ủng hộ của AFC dành cho Infantino càng đáng chú ý khi giữa hai bên từng xuất hiện những bất đồng về cách điều hành và phân bổ quyền lợi. Tuy nhiên, bất đồng trong một vấn đề không đồng nghĩa với đối đầu về chiến lược. Khi lợi ích dài hạn vẫn được bảo đảm, các bên hoàn toàn có thể tìm lại tiếng nói chung.
Trong chính trị quốc tế, đây là điều không mới. Các quốc gia có thể khác biệt quan điểm nhưng vẫn hợp tác khi nhận thấy lợi ích chung lớn hơn những mâu thuẫn trước mắt. Quan hệ giữa FIFA với các liên đoàn châu lục cũng phản ánh phần nào quy luật ấy. Thành công của Infantino nằm ở khả năng xây dựng một cơ chế phân bổ quyền lợi đủ sức thuyết phục đông đảo thành viên. Thay vì chỉ dựa vào ảnh hưởng của các cường quốc bóng đá, ông chú trọng những khu vực còn nhiều dư địa phát triển, nơi sự hỗ trợ của FIFA có thể tạo ra những thay đổi rõ rệt.
Tuy nhiên, FIFA cũng không thể xem nhẹ châu Âu, nơi đóng góp quan trọng vào giá trị thương mại của bóng đá toàn cầu. Những nguồn thu từ các thị trường phát triển chính là một phần cơ sở tài chính để FIFA thực hiện các chương trình hỗ trợ. Bởi vậy, nghệ thuật lãnh đạo không phải là lựa chọn giữa những nền bóng đá giàu và nghèo, mà là dung hòa lợi ích của cả hai.
Cũng cần phân biệt giữa sự ủng hộ chính trị và tính minh bạch trong phân bổ tài chính. Một chính sách phát triển chỉ thực sự có giá trị khi nguồn lực được phân chia theo những tiêu chí công bằng, mang lại hiệu quả thực chất và không phụ thuộc vào sự trung thành đối với bất kỳ cá nhân nào. Quyền lực đến từ khả năng tạo ra lợi ích. Câu chuyện chiếc ghế Chủ tịch FIFA cũng mang đến bài học đáng suy ngẫm cho các liên đoàn quốc gia, trong đó có bóng đá Việt Nam.
Giá trị của công tác đối ngoại không chỉ nằm ở những chức danh quốc tế hay các cuộc gặp cấp cao, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa quan hệ thành nguồn lực phát triển. Việc tiếp cận các chương trình hỗ trợ của FIFA, AFC, ứng dụng VAR, đào tạo nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế cho thấy một nền bóng đá có thể tạo ra những bước tiến đáng kể khi biết tận dụng ngoại lực để phục vụ mục tiêu của mình.
Nhìn rộng hơn, cuộc đua Chủ tịch FIFA phản ánh một thực tế: quyền lực không chỉ thuộc về những người sở hữu nhiều tiền nhất, mà còn thuộc về những người có khả năng tập hợp sự ủng hộ của số đông thông qua những lợi ích cụ thể. Trong quan hệ quốc tế, lợi ích quốc gia là tối thượng. Trong chính trị bóng đá, lợi ích phát triển của mỗi liên đoàn là một trong những yếu tố quyết định lá phiếu. Và người lãnh đạo có khả năng biến lợi ích riêng của các thành viên thành sự phát triển chung sẽ nắm giữ lợi thế lớn nhất trong cuộc đua quyền lực.
