Phút thứ 7 trận Thụy Điển gặp Tunisia ở vòng bảng World Cup 2026, Yasin Ayari tung cú sút tung lưới đội bóng Bắc Phi sau một pha bóng lộn xộn trước vòng cấm. Đó lẽ ra phải là khoảnh khắc bùng nổ của một cầu thủ 22 tuổi trong lần đầu dự World Cup. Nhưng Ayari không chạy ăn mừng. Anh giơ tay, cúi đầu và đứng lặng vài giây giữa sân. Cảm giác ấy giống một cầu thủ ghi bàn vào lưới đội bóng cũ hơn là ghi bàn ở sân khấu lớn nhất thế giới. Lý do rất đơn giản: Tunisia không chỉ là đối thủ của Ayari. Đó còn là quê hương của cha anh.
Sinh ra ở Thụy Điển, trưởng thành hoàn toàn trong hệ thống đào tạo bóng đá nước này, nhưng Ayari mang trong mình nhiều hơn một bản sắc. Cha là người Tunisia, mẹ có gốc Morocco. Trên lý thuyết, anh có thể khoác áo 3 đội tuyển khác nhau. Cuối cùng, Ayari chọn Thụy Điển, quốc gia nơi anh lớn lên và thi đấu từ các đội trẻ. Sau trận, anh nói đó là quyết định “khá tự nhiên”. Nhưng biểu cảm sau bàn thắng cho thấy mọi chuyện chưa bao giờ chỉ đơn giản như vậy.
World Cup 2026 đang xuất hiện một hiện tượng âm thầm nhưng có thể sẽ làm thay đổi cách chúng ta hiểu về bóng đá quốc tế: ngày càng nhiều cầu thủ không thi đấu cho quốc gia nơi họ sinh ra. Theo thống kê của giải đấu, có tới 292 cầu thủ, tương đương gần một phần tư tổng số cầu thủ tham dự, sinh ngoài lãnh thổ của đội tuyển mà họ đại diện. Con số ấy biến World Cup năm nay thành kỳ World Cup của những cộng đồng di cư.
Điều thú vị là đây không còn là những trường hợp cá biệt. Nếu trước đây một cầu thủ chọn đội tuyển khác nơi sinh thường tạo nên tranh luận lớn, thì giờ đây điều đó đang trở thành bình thường. Chỉ còn số ít đội tuyển tại World Cup 2026 sử dụng hoàn toàn cầu thủ sinh ra trong nước. Nhiều đội bóng lớn lẫn trung bình đã coi cộng đồng kiều dân như một phần trong chiến lược phát triển lâu dài.
Morocco là ví dụ nổi bật nhất.
Đội tuyển từng gây tiếng vang ở World Cup 2022 tiếp tục xuất hiện tại giải năm nay với lực lượng có tỷ lệ cầu thủ sinh ở nước ngoài rất cao. Nhưng điều khiến Morocco khác biệt không nằm ở việc “gom” tài năng từ châu Âu. Họ biến cộng đồng người Morocco ở nước ngoài thành lợi thế chiến lược. Những cầu thủ lớn lên tại Pháp, Tây Ban Nha, Hà Lan hay Bỉ được kết nối từ rất sớm, được thuyết phục bằng dự án dài hạn thay vì lời mời ngắn hạn.
Song song với đó, Morocco vẫn đầu tư mạnh vào đào tạo trong nước. Điều này tạo ra một mô hình mới: đội tuyển quốc gia không còn đối lập giữa “người trong nước” và “người ở nước ngoài”, mà là sự kết hợp giữa cả hai. Sự thay đổi ấy cũng phản ánh cách FIFA điều chỉnh luật trong hơn 2 thập niên qua.
Năm 2004, FIFA cho phép cầu thủ từng chơi cho các đội trẻ của một quốc gia được đổi sang đội tuyển khác nếu đáp ứng điều kiện quốc tịch và chưa ra sân cho đội tuyển quốc gia. Đến năm 2009, giới hạn tuổi bị gỡ bỏ. Từ năm 2020, FIFA tiếp tục nới lỏng hơn khi cho phép cầu thủ đã chơi một số trận ở cấp độ đội tuyển vẫn có cơ hội chuyển đổi trong những điều kiện nhất định.
Các thay đổi này không xuất phát từ triết lý chính trị mà từ thực tế bóng đá hiện đại: con người ngày càng di chuyển nhiều hơn, còn bản sắc quốc gia ngày càng khó đóng khung. Ngày nay, các liên đoàn không chỉ ngồi chờ tài năng xuất hiện trong nước. Họ chủ động đi tìm.
Có cầu thủ được liên hệ qua mạng xã hội nghề nghiệp. Có người được phát hiện vì ông bà từng sinh ở quốc gia khác. Có trường hợp được thuyết phục nhờ dữ liệu bóng đá hoặc mạng lưới tuyển trạch quốc tế. Phía sau những đợt tập trung đội tuyển giờ đây là cả một hệ thống săn tìm nhân tài chẳng khác gì thị trường chuyển nhượng. Điều đó tạo ra một câu hỏi lớn: đội tuyển quốc gia còn đại diện cho điều gì?
Trong quá khứ, câu trả lời khá đơn giản: nơi bạn sinh ra. Nhưng World Cup 2026 đang cho thấy thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Một cầu thủ có thể sinh ở Anh, lớn lên tại Hà Lan, nói tiếng Pháp trong gia đình và vẫn cảm thấy thuộc về Morocco. Một người khác trưởng thành ở Ý nhưng chọn khoác áo Bờ Biển Ngà. Với họ, bản sắc không phải một đường thẳng.
Vấn đề là bóng đá luôn buộc phải đưa ra lựa chọn. Bạn chỉ được khoác một màu áo. Chỉ được hát một quốc ca. Chỉ được đại diện cho một lá cờ. Trong khi cuộc sống thật lại không vận hành như vậy.
Có lẽ câu trả lời rõ nhất đến từ Brahim Diaz, cầu thủ sinh ra và lớn lên ở Tây Ban Nha nhưng chọn thi đấu cho Morocco. Khi được hỏi mình là người nước nào, anh trả lời: “Tôi cảm thấy mình 100% là người Tây Ban Nha và cũng 100% là người Morocco”.
Nghe như nghịch lý. Nhưng có thể đó chính là định nghĩa chính xác nhất cho World Cup 2026, nơi những đường biên trên bản đồ vẫn tồn tại, còn bản sắc của các cầu thủ thì đã vượt qua chúng từ rất lâu.
World Cup 2026, giải đấu của những cầu thủ “xuyên biên giới”
292 cầu thủ (23,4%) dự World Cup 2026 không sinh ra ở quốc gia mà họ đại diện. 3 nơi sinh phổ biến nhất của các cầu thủ dự giải: Pháp (99 cầu thủ), Hà Lan (67) và Anh (49). Tức cứ khoảng 4 cầu thủ bước ra sân thì có 1 người khoác áo một quốc gia khác nơi mình sinh ra.
Sinh ở Pháp, đá cho thế giới
98 cầu thủ sinh tại Pháp không chỉ xuất hiện trong màu áo đội tuyển Pháp. Một phần đáng kể đang thi đấu cho các đội tuyển khác: Algeria (13 cầu thủ), Haiti (12), CHDC Congo (11) hay Senegal (10)... Đó là hệ quả của nhiều thập niên nhập cư, mạng lưới cộng đồng Pháp ngữ và hệ thống đào tạo trẻ hàng đầu thế giới.
