Trong bóng đá, HLV phải lựa chọn đội hình, điều chỉnh chiến thuật và quản lý phòng thay đồ. Nhưng nếu những công việc ấy có thể được giao cho AI, vai trò của nhà cầm quân sẽ thay đổi đến đâu? Câu chuyện này từng được đặt ra khi The Sun đưa tin về kế hoạch thành lập một CLB tại Anh do AI đảm nhiệm phần lớn công việc quản lý, từ lựa chọn đội hình, thay người đến tuyển mộ cầu thủ. Đó vẫn là ý tưởng được đề xuất, chưa phải mô hình đã chứng minh thành công trên sân cỏ.
Điều đáng chú ý hơn đang diễn ra trong lĩnh vực kinh doanh. Theo Ars Technica ngày 27/10/2026, bang Delaware đang phát triển đề xuất tạo ra một loại hình pháp nhân mới mang tên Artificial Intelligence Company (AIC), cho phép tác nhân AI đảm nhiệm việc điều hành doanh nghiệp thay vì một người quản lý trực tiếp.
Khác với các công ty hiện nay sử dụng AI để hỗ trợ nhân viên, mô hình AIC hướng đến mức độ tự chủ cao hơn. Theo dự thảo được báo chí dẫn lại, tác nhân AI có thể được giao quản lý hoạt động kinh doanh, thực hiện giao dịch và ký hợp đồng. Pháp nhân này cũng có thể sở hữu tài sản, phát sinh nghĩa vụ, khởi kiện hoặc bị kiện dưới tên của chính mình.
Nói cách khác, con người vẫn có thể cấp vốn và hưởng lợi nhuận từ doanh nghiệp, nhưng không nhất thiết phải trực tiếp xử lý các công việc hằng ngày. AI sẽ đảm nhận vai trò điều hành theo phạm vi được giao, còn doanh nghiệp tồn tại như một pháp nhân trong hệ thống pháp luật.
Đề xuất này không có nghĩa AI được phép làm mọi thứ mà không bị kiểm soát. Dự thảo loại trừ hoạt động ngân hàng và hướng đến một môi trường thử nghiệm có giám sát trong 30 tháng. Doanh nghiệp tham gia sẽ phải đáp ứng những điều kiện nhất định, trong đó có yêu cầu về vốn và lưu nhật ký hoạt động để phục vụ việc theo dõi.
Mục tiêu của Delaware là tìm cách đưa hoạt động kinh doanh do AI thực hiện vào một khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Khi các tác nhân AI ngày càng có khả năng tự thực hiện nhiều bước liên tiếp, từ tìm thông tin đến giao dịch và ký kết, luật pháp cần xác định cách quản lý những hệ thống có thể hoạt động với mức độ can thiệp trực tiếp của con người thấp hơn trước.
Delaware cũng có động lực kinh tế để đi đầu. Bang này là nơi đăng ký pháp nhân của nhiều doanh nghiệp Mỹ và có hệ thống pháp luật doanh nghiệp phát triển. Nếu tạo được một khuôn khổ phù hợp cho các công ty vận hành bằng AI, bang có thể thu hút thêm doanh nghiệp công nghệ và nguồn thu từ hoạt động đăng ký.
Tuy nhiên, chính ý tưởng trao quyền điều hành cho AI cũng khiến đề xuất vấp phải những câu hỏi lớn. Nếu hệ thống tự thực hiện một giao dịch gây thiệt hại, ký hợp đồng bất lợi hoặc đưa ra quyết định trái pháp luật, ai phải chịu trách nhiệm: người cấp vốn, nhà phát triển AI hay chính pháp nhân do AI điều hành?
Ngày 27/10, WHYY và Ars Technica đưa tin Chủ tịch Ủy ban Giám sát và Cải cách Chính phủ Hạ viện Mỹ James Comer đã yêu cầu chính quyền Delaware cung cấp tài liệu về sáng kiến này. Ông bày tỏ lo ngại mô hình có thể giúp các nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp AI tránh trách nhiệm đối với những hành vi gây hại. Chính quyền bang cho biết đang xem xét yêu cầu.
Theo dự thảo, người góp vốn có thể được bảo vệ khỏi một số trách nhiệm đối với khoản nợ và hành vi của AIC, nhưng có ngoại lệ, chẳng hạn trường hợp gian lận hoặc cố ý vi phạm pháp luật. Những điều khoản này trở thành tâm điểm tranh luận bởi một doanh nghiệp do AI điều hành vẫn có thể gây tổn thất cho khách hàng, đối tác và công chúng, trong khi việc xác định trách nhiệm không đơn giản như khi một người trực tiếp ra quyết định.
Các chuyên gia về luật doanh nghiệp cũng đặt câu hỏi liệu yêu cầu về vốn có đủ để bù đắp thiệt hại hay không, cách thức kiểm toán hoạt động AI cần được thiết kế ra sao và ai có quyền dừng hệ thống khi xảy ra sự cố. Đây là những vấn đề mà một chương trình thử nghiệm có giám sát cần giải quyết trước khi mô hình được áp dụng rộng rãi.
Bản thân AI cũng chưa phải nhà quản lý hoàn hảo. Hệ thống có thể xử lý lượng dữ liệu lớn, so sánh nhiều phương án và thực hiện công việc liên tục, nhưng vẫn có nguy cơ đưa ra kết quả sai, hiểu nhầm chỉ dẫn hoặc hành động ngoài dự kiến. Khi được trao quyền truy cập vào tiền bạc, tài sản và dữ liệu khách hàng, một sai sót không còn đơn thuần là câu trả lời thiếu chính xác mà có thể tạo ra hậu quả tài chính và pháp lý thực sự.
Với bóng đá, câu chuyện về một CLB không cần HLV vẫn là phép thử thú vị. The Sun từng đưa tin về kế hoạch sử dụng AI để phân tích phong độ, thể lực, lựa chọn đội hình, thay người và hỗ trợ tuyển mộ cầu thủ. Nhưng từ việc đưa ra khuyến nghị đến việc trao toàn bộ quyền quyết định cho máy móc là một khoảng cách lớn. Quản lý tâm lý cầu thủ, giải quyết xung đột trong phòng thay đồ và ứng phó với những diễn biến bất ngờ vẫn là những bài toán khó.
Vì thế, Mourinho hay Arteta chưa phải lo mất ghế vào tay AI trong tương lai gần. Nhưng trong thế giới doanh nghiệp, câu hỏi về việc AI có thể thay thế người điều hành đã được đưa vào một đề xuất chính sách cụ thể. Nếu mô hình AIC được thông qua và thử nghiệm thành công, ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và hệ thống tự điều hành có thể thay đổi đáng kể.
Hiện tại, Delaware vẫn đang ở giai đoạn xây dựng và xem xét đề xuất, chưa thông qua một đạo luật cho phép AI tự do điều hành doanh nghiệp trên diện rộng. Điều cần theo dõi không chỉ là AI có thể làm được bao nhiêu việc, mà còn là cách luật pháp xác định trách nhiệm khi một hệ thống không có con người trực tiếp cầm lái đưa ra quyết định gây hậu quả.
Đăng ký nhận tin tức từ Tạp chí Bóng đá
