Chất lượng HLV hiếm thấy trong lịch sử World Cup
Hãy quay ngược thời gian 16 năm, trở lại World Cup 2010 tại Nam Phi và nhìn vào danh sách 32 huấn luyện viên tham dự giải đấu. Có một điểm thú vị dễ nhận ra: rất ít người trong số họ còn đang ở đỉnh cao sự nghiệp.
Trong mắt nhiều nhà cầm quân hàng đầu thời điểm đó, công việc dẫn dắt đội tuyển quốc gia giống như một chặng dừng chân cuối cùng trước khi khép lại sự nghiệp huấn luyện. Hầu hết các HLV đều mang trong mình khát vọng được chinh phục World Cup, nhưng khi họ đến với bóng đá quốc tế, đó thường là lúc những năm tháng đỉnh cao ở cấp CLB đã ở phía sau.
Tại Nam Phi năm ấy, có sáu chiến lược gia từng vô địch một trong năm giải VĐQG hàng đầu châu Âu, gồm Vicente del Bosque, Fabio Capello, Marcello Lippi, Sven-Goran Eriksson, Ottmar Hitzfeld và Radomir Antic. Trong số đó, Del Bosque, Capello, Lippi và Hitzfeld còn từng đăng quang Champions League hoặc Cúp C1 châu Âu.
Tuy nhiên, có một chi tiết đáng chú ý: sau khi rời các đội tuyển quốc gia, cả sáu người cộng lại không dẫn dắt thêm bất kỳ trận đấu nào ở các giải VĐQG hàng đầu châu Âu. Họ đều đang ở giai đoạn cuối sự nghiệp, không còn là những nhân vật đứng ở tuyến đầu của sự phát triển chiến thuật bóng đá.
World Cup 2026 lại mang đến một bức tranh hoàn toàn khác.
Nếu các CLB Premier League hiện nay tìm kiếm huấn luyện viên mới, không khó để hình dung những cái tên như Julian Nagelsmann, Thomas Tuchel hay Mauricio Pochettino xuất hiện trong danh sách ứng viên. Carlo Ancelotti có thể đã bước vào những năm cuối sự nghiệp, nhưng ông mới giành chức vô địch Champions League thứ ba cùng Real Madrid cách đây hai năm. Graham Potter, Julen Lopetegui, Roberto Martinez hay Jesse Marsch đều mới ngoài 50 tuổi và hoàn toàn có khả năng trở lại dẫn dắt những CLB hàng đầu trong tương lai.
Một cách âm thầm nhưng rõ rệt, bóng đá quốc tế đã thay đổi. Những gương mặt trên băng ghế huấn luyện giờ đây trẻ hơn, mới mẻ hơn và cũng hấp dẫn hơn rất nhiều.
Antonio Conte và bước ngoặt thay đổi nhận thức
Sự chuyển dịch này có lẽ bắt đầu từ giữa thập niên 2010.
Năm 2014, Antonio Conte quyết định rời Juventus để trở thành HLV trưởng đội tuyển Italy. Đó là một quyết định hiếm thấy vào thời điểm ấy. Conte không rời một CLB đang sa sút hay kết thúc chu kỳ thành công, mà từ bỏ một đội bóng vừa thống trị Serie A để chuyển sang công việc ở cấp độ đội tuyển.
Đáng chú ý hơn, đây không phải lựa chọn mang tính nghỉ dưỡng. Sau EURO 2016, Conte lập tức quay trở lại môi trường CLB và vô địch Premier League ngay trong mùa giải đầu tiên cùng Chelsea.
Luis Enrique cũng là một trường hợp tương tự. Quãng thời gian bốn năm dẫn dắt đội tuyển Tây Ban Nha của ông nằm giữa hai giai đoạn thành công rực rỡ ở cấp CLB: chức vô địch Champions League cùng Barcelona và sau đó là chức vô địch Champions League với Paris Saint-Germain.
Dù cả Conte lẫn Enrique đều không thể giành danh hiệu lớn ở cấp độ đội tuyển, họ đã gửi đi một thông điệp quan trọng tới giới huấn luyện. Công việc tại đội tuyển quốc gia không còn đồng nghĩa với việc chuẩn bị khép lại sự nghiệp. Nó có thể chỉ là một chương khác trong hành trình của những HLV hàng đầu thế giới.
Tuổi tác không phải là rào cản
Các HLV lớn tuổi thường bị đánh giá là kém nhạy bén về chiến thuật hơn những đồng nghiệp trẻ tuổi. Thực thế không hẳn như vậy. Bản chất của vấn đề chỉ là sự thay đổi của từng HLV theo thời gian mà thôi.
Khi mới bắt đầu sự nghiệp, các HLV thường bị cuốn hút bởi những khía cạnh kỹ thuật và chiến thuật của trò chơi. Nhưng càng có nhiều kinh nghiệm, họ càng đánh giá cao những yếu tố như tính cách, khả năng lãnh đạo, sự ổn định và tinh thần tập thể.
Carlo Ancelotti là ví dụ điển hình nhất cho quá trình thay đổi đó.
Trong những năm đầu cầm quân, ông từng nổi tiếng cứng nhắc về hệ thống chiến thuật đến mức từ chối ký hợp đồng với Roberto Baggio chỉ vì tiền đạo huyền thoại người Italy không phù hợp với sơ đồ 4-4-2 mà ông theo đuổi. Ngày nay, Ancelotti lại được xem là bậc thầy trong việc dung hòa các ngôi sao và xây dựng hệ thống xoay quanh điểm mạnh của cầu thủ thay vì bắt cầu thủ phục vụ hệ thống.
Ở chiều ngược lại, Julian Nagelsmann mới chỉ 38 tuổi và được xem là một trong những bộ óc chiến thuật sắc sảo nhất tại World Cup 2026. Hai thập kỷ nữa, ông hoàn toàn có thể trở thành một HLV rất khác so với hiện tại, giống như cách Ancelotti đã thay đổi theo thời gian.
Không cần đi lên từ CLB
Sự hiện diện của các HLV danh tiếng không có nghĩa đây là con đường duy nhất dẫn tới thành công.
Bóng đá quốc tế vẫn tồn tại một nhóm chiến lược gia khác, những người có thể gọi là “HLV của các liên đoàn”. Họ dành phần lớn hoặc toàn bộ sự nghiệp huấn luyện để làm việc trong hệ thống đội tuyển quốc gia.
Lionel Scaloni là ví dụ tiêu biểu nhất. Nhà cầm quân người Argentina đã đưa Albiceleste đến chức vô địch World Cup gần nhất dù gần như chưa từng có sự nghiệp huấn luyện cấp CLB đáng kể.
Luis de la Fuente cũng vừa giúp Tây Ban Nha vô địch Euro dù lần gần nhất ông làm việc tại một CLB là quãng thời gian ngắn ngủi gồm 11 trận ở đội bóng hạng Ba Alaves cách đây 15 năm.
Didier Deschamps thậm chí còn là hình mẫu thành công bền vững hơn. Ông đưa tuyển Pháp vào hai trận chung kết World Cup liên tiếp, đăng quang năm 2018 nhưng chưa từng dẫn dắt CLB nào kể từ năm 2012. Hiện tại, Deschamps cũng là HLV có thời gian tại vị lâu nhất trong lịch sử đội tuyển Pháp.
Những thành công đó cho thấy bóng đá quốc tế vẫn có những yêu cầu rất riêng, đủ khác biệt để tạo ra các chuyên gia thực thụ của môi trường đội tuyển.
Bóng đá quốc tế hấp dẫn hơn với các HLV lớn?
Một phần nguyên nhân khiến Nagelsmann, Tuchel hay Pochettino xuất hiện ở World Cup thay vì Champions League đến từ hoàn cảnh và sự khắc nghiệt ngày càng lớn của bóng đá CLB hiện đại. Các đội bóng lớn ngày nay sẵn sàng thay HLV chỉ sau vài tháng nếu kết quả không như mong đợi.
Nhưng có lẽ còn một lý do sâu xa hơn.
Bóng đá cấp CLB đang ở trong giai đoạn rất khác so với một thập kỷ trước. Bóng đá hiện nay xoay quanh pressing, cường độ vận động, thể lực và các tình huống cố định nhiều hơn là những màn đấu trí chiến thuật truyền thống.
Ngày càng khó để xác định chính xác mức độ tác động của HLV lên diễn biến trận đấu. Trước đây, một chiến lược gia có thể tạo ra khác biệt bằng cách tìm ra cách đưa cầu thủ số 10 vào khoảng trống giữa các tuyến hoặc tạo ra thế quân số áp đảo ở một khu vực nhất định trên sân. Còn hiện tại, ảnh hưởng đó đôi khi bị hòa lẫn trong nhịp độ và cường độ quá cao của trận đấu.
Ngược lại, bóng đá quốc tế dường như mang lại một môi trường khác biệt hơn.
Năm 2018, trong thời gian dẫn dắt Chelsea, Maurizio Sarri từng gây chú ý khi thừa nhận ông không xem một phút nào của World Cup tại Nga.
"Tôi không thích bóng đá đội tuyển vì chẳng có gì để học hỏi cả", Sarri nói. "Mọi HLV đều nghĩ như tôi, chỉ là ít người nói ra. Không thể tổ chức một đội bóng thật tốt chỉ trong 30 ngày."
Nhận xét đó phản ánh quan điểm phổ biến của giới huấn luyện thời điểm ấy. Nhưng hiện nay, chính những đặc điểm từng bị xem là hạn chế của bóng đá quốc tế có thể lại trở thành ưu điểm.
Nhịp độ thi đấu chậm hơn, pressing ít dữ dội hơn và các tình huống trên sân thường phản ánh trực tiếp hơn những gì được chuẩn bị trên bảng chiến thuật. Nếu bóng đá quốc tế thực sự chậm hơn bóng đá CLB khoảng 10 đến 15 năm về mặt phát triển chiến thuật, đó có thể là môi trường lý tưởng để những HLV hàng đầu tạo ra ảnh hưởng rõ rệt thông qua việc thay đổi hệ thống, điều chỉnh chiến thuật hoặc đưa ra những quyết định thay người mang tính bước ngoặt.
Lý do để kỳ vọng vào World Cup 2026
Các kỳ World Cup cuối cùng vẫn được quyết định bởi cầu thủ nhiều hơn huấn luyện viên. Điều đó gần như không thay đổi.
World Cup 2026 cũng đi kèm không ít dấu hỏi. Việc mở rộng lên 48 đội có thể ảnh hưởng đến chất lượng chuyên môn. Điều kiện khí hậu ở Bắc Mỹ là một thách thức đáng kể. Bóng đá hiện đại cũng không còn sở hữu quá nhiều siêu sao mang tầm vóc toàn cầu như những thế hệ trước.
Nhưng giữa những hoài nghi ấy vẫn tồn tại một lý do để lạc quan.
Xét trong bối cảnh của bóng đá thế kỷ 21, World Cup 2026 sở hữu dàn huấn luyện viên chất lượng cao hiếm thấy. Đây là giải đấu quy tụ nhiều bộ óc xuất sắc vẫn đang ở đỉnh cao nghề nghiệp hơn bất kỳ kỳ World Cup nào trong nhiều năm trở lại đây.
Và nếu chất lượng cầu thủ không tạo ra sự khác biệt quá lớn giữa các ứng viên vô địch, dấu ấn từ những chiến lược gia trên băng ghế huấn luyện có thể trở thành một trong những yếu tố đáng xem nhất của mùa hè này.
