Bóng đá học đường Nhật Bản: Khi những Tsubasa hay Jindo bước ra đời thực

Một giải đấu hơn 100 năm tuổi, và chưa bao giờ cũ

Giải All Japan High School Soccer Tournament ra đời năm 1917, tức sớm hơn cả World Cup. Trong hơn một thế kỷ, giải đấu này vẫn tồn tại như một phần không thể thiếu của mùa Đông tại Nhật Bản. Từ cuối tháng 12 đến giữa tháng 1, khi tuyết phủ nhiều nơi, bóng đá học đường lại trở thành tâm điểm chú ý của cả nước.

48 đội bóng trung học xuất sắc nhất vượt qua vòng loại cấp tỉnh góp mặt ở vòng chung kết. Thể thức loại trực tiếp không cho phép sai lầm. Một trận thua là kết thúc tất cả. Chính điều đó tạo nên thứ áp lực rất thật, áp lực mà không phải cầu thủ trẻ nào cũng được trải nghiệm sớm như vậy.

Không ít trận bán kết, chung kết chật kín khán giả. Truyền hình quốc gia phát sóng trực tiếp. Với người Nhật, đây không phải “bóng đá học sinh” theo nghĩa phụ trợ, mà là một sự kiện thể thao quốc gia.

Tinh thần địa phương và niềm kiêu hãnh học đường

Điểm làm nên sức sống của bóng đá học đường Nhật Bản nằm ở yếu tố văn hóa. Mỗi đội bóng đại diện cho một trường, một cộng đồng, và xa hơn là niềm tự hào của cả tỉnh. Cầu thủ ra sân không chỉ đá cho mình, mà đá cho tên trường in trên ngực áo.

Khán đài là một thế giới khác: những màn hô vang đồng bộ, trống, kèn, khẩu hiệu được chuẩn bị kỹ lưỡng. Không khí ấy khiến cầu thủ trẻ hiểu rằng bóng đá không chỉ là kỹ thuật hay chiến thuật, mà còn là trách nhiệm và cảm xúc.

Chính trong môi trường đó, cầu thủ Nhật học cách chiến đấu vì tập thể, chứ không phải vì cái tôi.

Học đường - con đường song song với học viện

Khác với nhiều quốc gia nơi cầu thủ buộc phải vào học viện CLB từ rất sớm, Nhật Bản duy trì hai trục phát triển song song: học viện chuyên nghiệp và hệ thống học đường - đại học.

Điều đáng nói là bóng đá học đường ở Nhật Bản không hề lép vế so với bóng đá học viện. Ngược lại, nó trở thành bệ phóng cho rất nhiều ngôi sao.

Keisuke Honda từng dự giải trung học trong màu áo Seiryo, một ngôi trường không thuộc nhóm “tinh hoa”. Shinji Okazaki đi thẳng từ bóng đá học đường lên Shimizu S-Pulse, rồi vô địch Premier League cùng Leicester. Makoto Hasebe trưởng thành từ Fujieda Higashi, trước khi trở thành đội trưởng đội tuyển Nhật Bản và tượng đài tại Bundesliga.

Rồi còn những người như Yuto Nagatomo, Maya Yoshida, Gaku Shibasaki, Takashi Inui… Và danh sách ấy vẫn đang tiếp tục. Gần nhất là Ayase Ueda, tiền đạo đang bùng nổ tại Feyenoord, từng góp mặt ở trận chung kết bóng đá trung học toàn quốc.

Họ khác nhau về vị trí, phong cách, nhưng có điểm chung: được tôi luyện trong môi trường học đường giàu kỷ luật và cạnh tranh thực chất.

Bóng đá học đường không “giết chết” sáng tạo

Có một định kiến phổ biến: bóng đá học đường Nhật Bản chỉ tạo ra những cầu thủ cần mẫn, thiếu sáng tạo. Nhưng thực tế lại chứng minh điều ngược lại.

Takashi Inui, cầu thủ ghi bàn vào lưới Bỉ tại World Cup 2018, xuất thân từ PTTH Shiga Gakuen. Gaku Shibasaki, người sút tung lưới Real Madrid ở FIFA Club World Cup, trưởng thành từ Aomori Yamada, một “đế chế” bóng đá học đường.

Đặc biệt, trường hợp Kaoru Mitoma cho thấy con đường học đường thậm chí còn sản sinh cầu thủ… hiện đại hơn. Anh đi từ trung học, đại học Tsukuba, nghiên cứu luận văn khoa học về rê bóng, rồi bước ra Premier League như một cầu thủ chạy cánh mang tư duy phân tích hiếm thấy.

Vấn đề không nằm ở môi trường, mà ở cách Nhật Bản kết hợp giáo dục - khoa học - bóng đá.

Một sự kiện xã hội, không chỉ là thể thao

All Japan High School Soccer Tournament không đơn thuần là giải đấu. Nó là ký ức tuổi trẻ của hàng triệu người Nhật. Nhiều gia đình theo dõi giải này như một thói quen cuối năm, giống cách người Anh xem Boxing Day hay người Nam Mỹ xem Copa Libertadores.

Sự lan tỏa ấy tạo ra một hệ sinh thái: truyền thông, tuyển trạch, giáo dục cùng tồn tại quanh bóng đá học đường. Cầu thủ trẻ được thi đấu trước áp lực thật, nhưng vẫn trong một môi trường được bảo vệ bởi nhà trường.

Nhật Bản không coi bóng đá trẻ là cuộc đua đào thải sớm. Họ chấp nhận cho cầu thủ phát triển muộn, chấp nhận những con đường khác nhau, miễn là nền tảng giáo dục và kỷ luật được giữ vững.

Bóng đá học đường vì thế không đối đầu với học viện CLB, mà bổ sung cho nhau, tạo ra một nguồn cầu thủ đa dạng, giàu bản lĩnh và có tư duy xã hội.

Bóng đá học đường Nhật Bản không hào nhoáng, không ồn ào, nhưng bền bỉ như chính con người của họ. Từ sân trường đến sân khấu World Cup, con đường ấy dài hơn, chậm hơn, nhưng chắc chắn hơn.

Trong thế giới bóng đá ngày càng vội vã, Nhật Bản chọn cách đi chậm mà sâu. Và chính từ những sân trường tưởng chừng bình dị ấy, họ đã xây dựng nên một nền bóng đá đủ sức đứng vững trước những cường quốc hàng đầu.