Maracanazo 1989, vụ dàn dựng chấn động nhất lịch sử bóng đá thế giới

Tại Rio de Janeiro năm 1989, Brazil và Chile đối đầu nhau để tranh một suất dự World Cup 1990. Mức độ căng thẳng là cực lớn. Với Brazil, bất kỳ kết quả nào ngoài thất bại cũng đủ để họ giành vé đi tiếp. Còn Chile thì khao khát được góp mặt trên sân khấu lớn nhất của bóng đá thế giới lần đầu tiên kể từ năm 1982. Họ quyết tâm đến mức sẵn sàng làm mọi thứ, kể cả gian lận. Vụ việc ấy đã đi vào lịch sử với tên gọi El Maracanazo của năm 1989.

Ở vòng loại World Cup 1990, LĐBĐ Nam Mỹ (CONMEBOL) được phân bổ 3,5 suất (bao gồm Argentina đã có vé với tư cách là nhà ĐKVĐ). Các đội tuyển còn lại được chia vào ba bảng. Hai đội đứng đầu trong số ba bảng có thành tích tốt nhất sẽ giành vé trực tiếp dự World Cup, còn đội nhất bảng có thành tích thấp nhất sẽ phải đá trận play-off liên lục địa với đội thắng vòng loại châu Đại Dương. Chile, Venezuela và Brazil được xếp vào bảng 3.

Trong các trận vòng loại, Chile thắng Venezuela 3-1 tại Caracas, hòa Brazil 1-1 tại Santiago, rồi thắng Venezuela 5-0 tại Mendoza (Argentina), do FIFA đã cấm Chile thi đấu trên sân nhà sau những rắc rối từ khán giả trong trận gặp Brazil. 

Trước khi hai đội gặp lại nhau, Chile và Brazil cùng dẫn đầu bảng với 5 điểm, song Brazil xếp trên nhờ hiệu số bàn thắng bại tốt hơn. Điều đó đồng nghĩa Chile buộc phải đánh bại Brazil nếu muốn nuôi hy vọng giành quyền đi tiếp.

Sau hiệp một không bàn thắng, tiền đạo Careca của Brazil ghi bàn thắng duy nhất ở phút 59. Mười phút sau đó, thủ thành của Chile, Roberto Rojas, bất ngờ ngã xuống sân, chảy máu, giả vờ như bị pháo sáng do cổ động viên phía Brazil ném trúng.

Ngay lập tức, các cầu thủ và quan chức Chile, dưới sự dẫn dắt của đội trưởng Fernando Astengo, rời sân để phản đối, trong khi trọng tài người Argentina, Juan Carlos Loustau, cố gắng thuyết phục họ tiếp tục thi đấu nhưng bất thành. Trong lúc Rojas được chăm sóc y tế, Patricio Yanez đã có hành động thô tục với cổ động viên Brazil khi túm vào bộ phận sinh dục của mình. Cử chỉ này sau đó được biết đến tại Chile với cái tên "Pato Yanez".

Ngày hôm sau, hình ảnh truyền hình và nhiều bức ảnh cho thấy quả pháo sáng do fan Brazil ném xuống không hề trúng Rojas, mà rơi cách anh ta chỉ hơn 1 mét. Dựa trên những bằng chứng đó, các lãnh đạo của CONMEBOL đã bác bỏ lời kể của Rojas về một "cuộc tấn công" từ người hâm mộ Brazil, đồng thời đặt nghi vấn về nguồn gốc chấn thương của anh ta, vốn không có dấu hiệu bị bỏng hay vết tích thuốc súng, mà trông giống như vết cắt do dao lam gây ra. 

Trong khi đó, cảnh sát Brazil đã xác định và bắt giữ người ném pháo sáng xuống sân: một cổ động viên 24 tuổi tên Rosenery Mello do Nascimento, sau này được biết đến với biệt danh "Fogueteira do Maracana" (Cô gái pháo sáng của Maracana).

Khi cuộc điều tra tiếp tục, các lãnh đạo của CONMEBOL càng nhận thấy rõ rằng chấn thương của Rojas không phải do vật thể ném từ khán đài. Sau khi bị thẩm vấn, Rojas đã thú nhận anh ta tự rạch mình bằng một lưỡi dao lam giấu trong găng tay để dựng lên màn kịch bị fan Brazil tấn công. 

Rojas cũng khai rằng HLV trưởng của Chile, Orlando Aravena, đã yêu cầu anh cùng bác sĩ đội tuyển là Daniel Rodriguez nằm sân nhằm tạo ra một vụ bê bối, với mục đích hủy kết quả trận đấu và hoặc buộc phải tổ chức một trận thứ ba trên sân trung lập, hoặc loại Brazil khỏi vòng loại để nhường suất cho Chile.

10 ngày sau trận đấu, LĐBĐ thế giới (FIFA) quyết định cấm Rojas tham gia bóng đá chuyên nghiệp vĩnh viễn (án phạt được dỡ bỏ vào năm 2001, và Rojas sau đó trở thành HLV tạm quyền của Sao Paulo, nơi ông làm HLV thủ môn trong vài tháng cuối năm 2003). Chile cũng bị cấm tham dự vòng loại World Cup 1994 do bỏ dở trận đấu, chứ không phải vì hành vi giả chấn thương của Rojas. 

Ngoài ra, FIFA tuyên bố trận đấu được xử thắng cho Brazil với tỷ số chính thức 2-0. Đồng thời, Sergio Stoppel (chủ tịch của LĐBĐ Chile), Orlando Aravena (HLV trưởng đội tuyển), Fernando Astengo (đội trưởng) và Daniel Rodriguez (bác sĩ đội tuyển), cùng nhiều người khác, đều bị FIFA trừng phạt vì vai trò của họ trong vụ việc.

Trong những ngày tiếp theo, đã xảy ra các vụ việc trước Đại sứ quán Brazil tại Chile, sau khi truyền thông Chile đưa tin theo phiên bản do Rojas và Stoppel cung cấp. Các tạp chí thể thao (đặc biệt là Minuto 90) thậm chí còn ám chỉ một âm mưu do João Havelange giật dây nhằm đảm bảo Brazil giành quyền tham dự World Cup.

Rốt cuộc, phải đến World Cup 1998, đội tuyển Chile mới quay trở lại sân chơi lớn nhất hành tinh và bị loại ở vòng 1/8. Sau đó, họ vắng mặt ở hai kỳ World Cup tiếp theo trước khi góp mặt tại World Cup 2010 và 2014, đều đi đến vòng 1/8. World Cup 2014 cũng là lần gần nhất Chile tranh tài ở giải đấu này cho đến nay.