Bóng đá là môn thể thao có cường độ vận động cao, kết hợp chạy nước rút, phanh gấp, xoay người, bật nhảy và va chạm. Ở trẻ em, nguy cơ chấn thương không chỉ đến từ những pha tranh bóng, mà còn liên quan đến kỹ thuật chưa hoàn thiện, tình trạng mệt mỏi và thời gian phục hồi không đầy đủ.
Theo trung tâm chấn thương chỉnh hình nhi khoa tại Mỹ, những chấn thương đáng chú ý ở trẻ bao gồm tổn thương đầu gối, bong gân cổ chân, căng cơ, gãy xương và chấn động não.
Bong gân cổ chân
Bong gân cổ chân thường xảy ra khi trẻ tiếp đất không đúng tư thế, giẫm lên chân người khác hoặc đổi hướng quá nhanh. Khi đó, các dây chằng giữ ổn định khớp cổ chân có thể bị kéo giãn hoặc rách.
Dấu hiệu thường gặp là đau, sưng, bầm tím và khó chịu khi đi lại hoặc chịu lực lên chân. Một số trường hợp nặng có thể gây mất vững khớp. Phụ huynh không nên mặc định mọi trường hợp đau cổ chân đều là bong gân. Ở trẻ em, tổn thương vùng sụn tăng trưởng hoặc gãy xương đôi khi có biểu hiện tương tự.
Cách phòng tránh tốt nhất là khởi động kỹ, tập sức mạnh cơ chân và khả năng giữ thăng bằng, sử dụng giày phù hợp với mặt sân. Nếu trẻ đau nhiều, sưng hoặc không thể đứng chịu lực, cần đưa trẻ tới các trung tâm y tế.
Chấn thương đầu gối và dây chằng chéo trước
Đầu gối chịu tải lớn khi cầu thủ tăng tốc, giảm tốc, xoay người hoặc tiếp đất sau cú nhảy. Những động tác đổi hướng đột ngột trong lúc bàn chân vẫn bám mặt sân có thể gây tổn thương dây chằng, sụn chêm hoặc các cấu trúc khác quanh khớp.
Một trong những chấn thương nghiêm trọng là rách dây chằng chéo trước (ACL). Người bị chấn thương có thể nghe tiếng “rắc”, đau đột ngột, sưng đầu gối hoặc cảm thấy khớp không vững. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ các dấu hiệu này.
Cách phòng tránh là tập kỹ thuật tiếp đất, tăng cường sức mạnh cơ đùi và cơ trung tâm, luyện khả năng kiểm soát đầu gối khi đổi hướng.
Căng cơ và rách cơ
Căng cơ thường xuất hiện ở đùi trước, đùi sau hoặc vùng bắp chân khi cầu thủ tăng tốc, sút bóng hoặc thực hiện động tác đột ngột. Trẻ có thể cảm thấy đau nhói, căng tức hoặc yếu cơ, khiến việc chạy và sút bóng trở nên khó khăn. Trường hợp nặng có thể đi kèm sưng, bầm tím hoặc hạn chế vận động rõ rệt.
Ở trẻ đang trong giai đoạn phát triển nhanh, đau quanh vị trí gân bám vào xương đôi khi liên quan đến tổn thương tại điểm bám hoặc vùng tăng trưởng, chứ không đơn thuần là căng cơ.
Cách phòng tránh là tăng khối lượng tập luyện từ từ, kết hợp khởi động động, rèn sức mạnh và bảo đảm thời gian nghỉ giữa các buổi tập. Nếu trẻ đau đột ngột hoặc không thể vận động bình thường, không nên yêu cầu tiếp tục thi đấu.
Gãy xương và tổn thương sụn tăng trưởng
Va chạm, ngã hoặc tiếp đất sau tranh chấp trên không có thể gây gãy xương ở cổ tay, ngón tay, xương đòn hoặc những vị trí khác. Đáng lưu ý, xương của trẻ vẫn đang phát triển và có các vùng sụn tăng trưởng, nơi xương dài ra theo thời gian.
Những vùng này có thể dễ bị tổn thương hơn trong một số tình huống. Dấu hiệu cảnh báo gồm đau, sưng, biến dạng, hạn chế vận động hoặc không thể sử dụng chi bị thương bình thường. Không phải mọi trường hợp gãy xương đều có biến dạng rõ ràng.
Để phòng tránh, phụ huynh nên hướng dẫn trẻ kỹ thuật tranh chấp an toàn, sử dụng trang bị phù hợp và không xem nhẹ những cơn đau kéo dài sau va chạm. Khi nghi ngờ gãy xương, cần đưa trẻ đi khám; không tự nắn chỉnh vùng bị thương.
Chấn động não
Chấn động não là một dạng chấn thương não do lực tác động lên đầu hoặc cơ thể khiến não chuyển động nhanh bên trong hộp sọ. Trong bóng đá, tình trạng này có thể xảy ra khi hai cầu thủ va đầu, trẻ ngã đập đầu hoặc bị tác động mạnh trong một pha tranh chấp.
Các biểu hiện có thể bao gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mất thăng bằng, nhạy cảm với ánh sáng, khó tập trung hoặc lú lẫn. Triệu chứng đôi khi xuất hiện muộn, vì vậy việc trẻ vẫn nói chuyện bình thường ngay sau va chạm không đủ để loại trừ chấn thương.
Nếu nghi ngờ chấn động não, phải đưa trẻ ra khỏi trận đấu ngay lập tức và không cho trở lại sân trong cùng ngày. Đưa trẻ tới trung tâm y tế để nhân viên có chuyên môn thăm khám và chỉ trở lại tập luyện, thi đấu theo quy trình phục hồi phù hợp. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm như đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, co giật, yếu tay chân hoặc khó đánh thức, cần gọi cấp cứu.
Bóng đá nên là môi trường giúp trẻ phát triển cả thể chất lẫn tinh thần, không phải cuộc đua buộc các em phải tập luyện vượt quá khả năng. Khi người lớn biết nhận diện dấu hiệu cảnh báo, điều chỉnh khối lượng vận động và ưu tiên an toàn, trẻ sẽ có cơ hội gắn bó với môn thể thao yêu thích lâu dài hơn.
Đăng ký nhận tin tức từ Tạp chí Bóng đá
