Vì sao cầu thủ bóng đá ngày càng dễ rách dây chằng chéo trước?

ACL bị tổn thương như thế nào?

Dây chằng chéo trước nằm bên trong khớp gối, có nhiệm vụ giữ ổn định xương chày so với xương đùi, đồng thời hỗ trợ kiểm soát chuyển động xoay của đầu gối.

Trong bóng đá, cầu thủ liên tục tăng tốc, phanh gấp, đổi hướng, tranh chấp và bật nhảy. Khi một chân trụ xuống mặt sân nhưng thân người vẫn xoay, đầu gối có thể phải chịu lực vượt quá khả năng kiểm soát của dây chằng.

Đáng chú ý, chấn thương ACL không nhất thiết xảy ra sau một pha va chạm mạnh. Nghiên cứu phân tích video 134 ca chấn thương ở bóng đá chuyên nghiệp nam cho thấy 44% trường hợp là chấn thương không va chạm trực tiếp, 44% liên quan đến va chạm gián tiếp và chỉ 12% do va chạm trực tiếp vào đầu gối. Những tình huống phổ biến gồm pressing, tranh chấp, lấy lại thăng bằng sau khi sút bóng và tiếp đất sau cú nhảy.

Nói cách khác, đôi khi chỉ một bước chuyển hướng sai thời điểm cũng đủ khiến đầu gối tổn thương nghiêm trọng.

Bóng đá ngày càng đòi hỏi cường độ cao

Cầu thủ hiện đại phải thực hiện nhiều pha tăng tốc, giảm tốc và đổi hướng trong suốt trận đấu. Những chuyển động này đòi hỏi sự phối hợp chính xác giữa cơ bắp, hệ thần kinh và các khớp.

Theo báo cáo theo dõi khối lượng thi đấu năm 2024 của FIFPRO (Hiệp hội Cầu thủ chuyên nghiệp thế giới), 54% cầu thủ bị quá tải trong mùa giải 2023/24. Có 31% cầu thủ có tên trong danh sách thi đấu hơn 55 trận mùa giải 2023/24.

Khi phải thi đấu liên tục, cầu thủ không có đủ thời gian để phục hồi thể lực. Mệt mỏi khiến khả năng phối hợp và kiểm soát chuyển động suy giảm, đặc biệt trong những pha xử lý đòi hỏi phản ứng nhanh.

Một nghiên cứu cũng nhận thấy nguy cơ chấn thương trong trận có xu hướng tăng ở những giai đoạn lịch thi đấu dày đặc. Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa thống nhất về mọi loại chấn thương, nên không thể khẳng định lịch thi đấu dày trực tiếp gây ra tất cả các ca đứt ACL.

Những pha đổi hướng và tiếp đất nguy hiểm

Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Khi cầu thủ đổi hướng đột ngột, bàn chân có thể bám chặt mặt sân trong khi thân người và đầu gối tiếp tục chuyển động. Nếu đầu gối đổ vào trong, hông và thân người mất kiểm soát, lực tác động lên ACL có thể tăng lên.

Tình huống tương tự xảy ra khi cầu thủ tiếp đất sau một pha đánh đầu, sút bóng hoặc tranh chấp trên không. Nếu cơ thể mất thăng bằng, đầu gối duỗi gần hết tầm hoặc chân trụ đặt sai vị trí, khả năng kiểm soát lực sẽ kém hơn. Đó là lý do cầu thủ có thể rách ACL dù không bị đối phương đá trực tiếp vào đầu gối.

Nguy cơ chấn thương còn phụ thuộc vào thể trạng, tiền sử chấn thương và khả năng kiểm soát vận động của từng người. Những cầu thủ từng tổn thương ACL, có sức mạnh cơ đùi và cơ hông kém, có thể cần chương trình phòng ngừa chuyên biệt. Ở bóng đá nữ, vấn đề này càng đáng chú ý. FIFPRO cho biết các nghiên cứu ghi nhận nguy cơ chấn thương ACL ở nữ cao gấp khoảng 2-6 lần nam. 

Điều đó cũng cho thấy không thể giải thích chấn thương ACL chỉ bằng việc cầu thủ thi đấu quá nhiều. Đặc điểm cơ thể, kỹ thuật vận động và điều kiện tập luyện cũng có vai trò quan trọng.

Có thể phòng ngừa rách ACL hay không?

Không có phương pháp nào loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng cầu thủ có thể giảm rủi ro bằng cách cải thiện sức mạnh, kỹ thuật và quản lý khối lượng vận động. Các chương trình phòng ngừa thường tập trung vào sức mạnh cơ đùi sau, cơ mông và cơ thân trung tâm; luyện tiếp đất đúng kỹ thuật; thực hành đổi hướng có kiểm soát; đồng thời cải thiện thăng bằng và khả năng phối hợp thần kinh - cơ.

Các bài tập cần duy trì thường xuyên thay vì chỉ thực hiện khi cầu thủ cảm thấy mệt hoặc sau khi đồng đội gặp chấn thương. Bên cạnh đó, đội ngũ y tế cần theo dõi số phút thi đấu, mức độ mệt mỏi, tiền sử chấn thương và thời gian hồi phục. FIFPRO nhiều lần cảnh báo rằng lịch thi đấu và thời gian nghỉ không đầy đủ đang tạo sức ép lên sức khỏe cầu thủ.

Vì vậy, muốn giảm chấn thương ACL, bóng đá không thể chỉ trông chờ vào may mắn hay công nghệ điều trị. Tập luyện phòng ngừa đúng cách, theo dõi khối lượng thi đấu và bảo đảm thời gian hồi phục mới là những bước quan trọng để bảo vệ đầu gối cũng như kéo dài sự nghiệp cầu thủ.