Franco Baresi: Libero cuối cùng của bóng đá thế giới

Người cuối cùng của một thời đại

Khi nhắc đến Franco Baresi, người ta không chỉ nói về một huyền thoại của AC Milan hay một trong những hậu vệ xuất sắc nhất lịch sử. Nhắc đến ông còn là nhắc đến cả một vị trí từng làm nên bản sắc của bóng đá Italia: libero.

Ngày nay, libero gần như biến mất. Những trung vệ hiện đại đều tham gia xây dựng lối chơi, dâng cao hoặc pressing ngay từ phần sân đối phương. Nhưng trong nhiều thập niên của thế kỷ XX, libero là "người gác cổng" cuối cùng, đứng sau hàng phòng ngự để sửa sai cho đồng đội.

Vai trò ấy xuất hiện từ hệ thống catenaccio nổi tiếng của bóng đá Italia. Ban đầu, libero chủ yếu làm nhiệm vụ bọc lót, phá bóng và bảo vệ khung thành. Chỉ một số ít cầu thủ đủ kỹ thuật mới có thể biến vị trí này thành điểm khởi đầu của những đợt tấn công.

Franco Baresi chính là người đã đưa libero lên đỉnh cao.

Nếu Gaetano Scirea mang đến sự thanh lịch, Franz Beckenbauer đưa libero thành nghệ thuật tấn công thì Baresi là sự kết hợp gần như hoàn hảo giữa hai trường phái ấy. Ông là hậu vệ cuối cùng khi đội nhà phòng ngự, nhưng cũng là tiền vệ kiến thiết đầu tiên khi Milan cầm bóng.

Chính điều đó khiến nhiều chuyên gia gọi ông là "libero cuối cùng của bóng đá thế giới".

Đọc trận đấu như nhìn thấy tương lai

Điều khiến Baresi khác biệt không phải tốc độ hay sức mạnh. Đó là bộ óc.

Đạo diễn điện ảnh Werner Herzog từng dành cho ông một lời khen đặc biệt: "Baresi là cầu thủ giỏi nhất khi không có bóng. Ông luôn biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo". Đó chính là năng lực định nghĩa sự nghiệp của Baresi.

Ông hiếm khi lao vào những pha tranh chấp vô nghĩa. Thay vào đó, Baresi luôn xuất hiện đúng nơi, đúng thời điểm để cắt đường chuyền hoặc đoạt bóng trước khi đối thủ kịp xử lý.

Nhiều lần, ông chủ động rời khỏi vị trí, lao lên áp sát tiền đạo đối phương. Nếu thất bại, khoảng trống phía sau sẽ rất lớn. Nhưng Baresi gần như luôn chiến thắng bởi ông đọc được tình huống sớm hơn mọi người trên sân.

Khả năng phán đoán ấy giúp ông bù đắp hoàn toàn những hạn chế về thể hình. Cao chỉ 1m76, Baresi không vượt trội trong các pha không chiến. Thay vì chờ đối phương tạt bóng, ông chọn cách ngăn chặn tình huống ngay từ trước khi quả tạt được thực hiện.

Đó cũng là lý do những cú xoạc bóng của Baresi trở thành thương hiệu. Ông không xoạc để chữa cháy. Ông xoạc để kết thúc pha bóng.

Không chỉ là hậu vệ

Ở phần lớn các đội bóng thời đó, libero sau khi cướp được bóng thường chỉ phá lên phía trên. Baresi thì khác. Ông luôn muốn giữ bóng.

Sau mỗi pha cắt bóng, đội trưởng Milan thường lập tức ngẩng đầu quan sát rồi tự mình dẫn bóng vượt qua tuyến đầu pressing hoặc tung những đường chuyền mở biên chính xác.

Khả năng phát động tấn công của Baresi khiến ông giống một tiền vệ lùi sâu hơn là một hậu vệ.

Không ít lần, khi khoảng trống xuất hiện trước mặt, ông sẵn sàng mang bóng tiến hàng chục mét để kéo giãn đội hình đối phương trước khi chuyền cho đồng đội.

Đó là điều rất hiếm thấy với một hậu vệ của bóng đá thập niên 1980.

Chính nhờ phẩm chất ấy mà Baresi trở thành một trong những cầu thủ đầu tiên biến phòng ngự thành tấn công chỉ trong vài giây. Ông không chỉ ngăn cản bàn thua. Ông còn tạo ra những bàn thắng.

Cuộc cách mạng mang tên Arrigo Sacchi

Năm 1987, Arrigo Sacchi đến Milan và làm thay đổi hoàn toàn lịch sử bóng đá. Đó cũng là bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp của Franco Baresi.

Sacchi xóa bỏ hệ thống phòng ngự truyền thống với libero đứng sau hàng thủ. Thay vào đó là hàng phòng ngự bốn người chơi theo khu vực, pressing đồng bộ và sử dụng bẫy việt vị như một vũ khí chiến thuật.

Nhiều người cho rằng Baresi sẽ gặp khó khăn vì ông vốn là libero điển hình. Thực tế diễn ra theo chiều ngược lại. Baresi trở thành trung vệ hay nhất thế giới.

Không còn được phép đứng phía sau để sửa sai, ông trở thành người chỉ huy cả hệ thống phòng ngự. Hình ảnh cánh tay giơ cao gọi bẫy việt vị đã trở thành biểu tượng của Milan dưới thời Sacchi.

Toàn bộ hàng thủ di chuyển theo từng bước chân của Baresi.

Các cầu thủ Real Madrid sau này từng kể rằng, mỗi khi đối đầu Milan, họ không nhìn trái bóng hay đối thủ trực tiếp. Họ chỉ nhìn Franco Baresi. Bởi chỉ cần ông bước lên một nhịp, cả hàng phòng ngự Milan sẽ lập tức dâng cao.

Không chỉ là thủ lĩnh chuyên môn, Baresi còn là "bộ não" của một trong những hàng thủ xuất sắc nhất lịch sử bóng đá.

Trận đấu bất tử tại World Cup 1994

Một trong những chương vĩ đại nhất sự nghiệp Baresi diễn ra ở World Cup 1994. Ông bị rách sụn chêm trong trận gặp Na Uy và được chẩn đoán phải nghỉ hết giải.

Nhưng chỉ 24 ngày sau, Baresi bất ngờ trở lại trong trận chung kết với Brazil. Đó là một trong những màn trình diễn phòng ngự xuất sắc nhất lịch sử World Cup.

Suốt 120 phút, Brazil kiểm soát bóng áp đảo với Romario và Bebeto liên tục khuấy đảo hàng thủ Italia.

Trong bối cảnh chưa hoàn toàn bình phục, Baresi vẫn chỉ huy hàng phòng ngự gần như hoàn hảo. Ông liên tục cắt bóng, bọc lót và đọc tình huống chính xác đến kinh ngạc, khiến hàng công mạnh nhất giải đấu bất lực.

Đáng tiếc, mọi thứ khép lại bằng loạt sút luân lưu. Baresi là người đầu tiên bước lên chấm 11 mét. Quả đá của ông đi vọt xà. Sau đó Massaro rồi Roberto Baggio cũng sút hỏng, còn Brazil trở thành nhà vô địch thế giới.

Hình ảnh Baresi bật khóc sau lễ trao cúp trở thành một trong những khoảnh khắc buồn nhất lịch sử World Cup.

Nó cũng cho thấy một khía cạnh rất khác của người đội trưởng tưởng như luôn cứng rắn và bất khả chiến bại.

Di sản không thể thay thế

Suốt 20 năm khoác áo Milan, Franco Baresi giành 6 Scudetto, 3 Cúp C1 châu Âu, 2 Cúp Liên lục địa cùng tổng cộng 21 danh hiệu.

Ông chơi hơn 700 trận cho Rossoneri và chỉ khoác đúng hai màu áo trong sự nghiệp: Milan và đội tuyển Italia.

Năm 1999, người hâm mộ bình chọn ông là "Cầu thủ Milan vĩ đại nhất thế kỷ", vượt qua hàng loạt huyền thoại như Gianni Rivera, Gunnar Nordahl, Nils Liedholm, Marco van Basten hay Paolo Maldini.

Đó không chỉ là sự ghi nhận dành cho một hậu vệ. Đó là sự tôn vinh dành cho một biểu tượng.

Sau khi giải nghệ, Baresi tiếp tục gắn bó với Milan trên nhiều cương vị khác nhau, từ đào tạo trẻ đến đại sứ của CLB. Nhưng di sản lớn nhất của ông vẫn nằm trên sân cỏ.

Ông chứng minh rằng một hậu vệ không chỉ có nhiệm vụ phá bóng. Ông có thể chỉ huy, kiến thiết, truyền cảm hứng và thay đổi cả cách vận hành của một đội bóng.

Ngày nay, bóng đá không còn những libero đúng nghĩa. Nhưng mỗi khi người ta nhắc đến vị trí ấy, cái tên đầu tiên xuất hiện vẫn là Franco Baresi.

Bởi ông không chỉ là một trong những hậu vệ vĩ đại nhất lịch sử. Ông chính là lời tạm biệt đẹp nhất dành cho một vị trí đã trở thành huyền thoại.